Những nữ pháo thủ xưa

Công diễn lần đầu rhapsodie “Đội du kích Hoàng Ngân”

Đi tìm những du kích “ba đảm đang”

“Có vượt thác mới biết tay người lái/ Trong chiến tranh mới biết gái Chanh Thôn”. Câu thơ tình cờ đọc được ngày nào cứ ám ảnh, thúc giục tôi đi tìm những cô gái dân quân ấy. Trong tiết trời chuyển hơi xuân với những cơn mưa rả rích, đi qua chiếc cổng làng nhuốm màu xưa cũ, theo chỉ dẫn của những cao niên Chanh Thôn, chúng tôi len lỏi qua con ngõ sâu hun hút để tìm gặp bà Vũ Thị Tính - nguyên Chính trị viên trung đội nữ dân quân năm nào.

Bà Tính năm nay đã ngoài 70 tuổi, đâu đó trong tâm trí đã “câu nhớ câu quên”. Nhưng những ký ức gắn liền với từng thành viên trong đội nữ dân quân bà Tính vẫn nhớ rành mạch lắm.

Lực lượng nữ dân quân tự vệ chắc tay súng trong cuộc Chiến tranh phá hoại của Mỹ những năm 1965 – 1972

Nghe kể, năm 1965 là thời điểm Mỹ thực hiện chiến tranh phá hoại, một trong những giai đoạn chúng bắn phá ác liệt nhất khu vực miền Bắc. Phú Xuyên khi đó được xem như một trọng điểm trút bom của giặc Mỹ. Ở nơi đây có địa danh Cầu Giẽ - huyết mạch giao thông chi viện cho miền Nam ruột thịt và khu nhà máy đường là cụm công nghiệp lớn thời kì đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Với tầm quan trọng như một “cửa ngõ” của Thủ đô, trong nhiều văn kiện của Huyện ủy Phú Xuyên tháng 8/1965 đã xác định: “Bất kỳ trong hoàn cảnh nào, chiến tranh ác liệt đến đâu, Đảng bộ và nhân dân Phú Xuyên cũng quyết tâm tiêu diệt địch, bảo vệ cầu, bảo vệ giao thông vận tải, bảo vệ nhà máy đường”.

Khoảng giữa năm 1965, Trung đội dân quân làng Chanh Thôn đã được thành lập với nhiệm vụ quan trọng là giúp bộ đội bảo vệ và trực chiến trận địa pháo. Trung đội gồm 16 cô gái đảm đang, nhanh nhẹn được lựa chọn kỹ càng từ những gia đình có truyền thống cách mạng trong thôn. Ban đầu, lãnh đạo chỉ huy Trung đội ngoài bà Vũ Thị Tính giữ nhiệm vụ chính trị viên còn có bà Vũ Thị Thành được cử là Trung đội trưởng và bà Nguyễn Thị Hoan là Trung đội phó.

Ban ngày những nữ dân quân này tích cực cấy cày, tham gia sản xuất với nhân dân địa phương. Khi đêm xuống, tất cả những thôn nữ này lại cùng ra trận địa pháo trực chiến cùng bộ đội. Cũng trong khoảng thời gian đó, 16 cô gái dân quân đã góp phần cùng nhân dân Hưng Yên bắn rơi một máy bay Mỹ.

Bà Vũ Thị Tính - Nguyên Chính trị viên Trung đội nữ dân quân Chanh Thôn

Những kỷ niệm chưa từng kể

Theo lời bà Tính, ngày ấy tất cả trung đội đều hăng say sản xuất, chiến đấu. Thậm chí, như trường hợp bà Vũ Thị Thành còn nhiều lần hoãn đám cưới để tham gia trực chiến. Ngày bà Thành cưới, vợ chồng son chưa kịp trọn nghĩa một ngày thì chồng bà Thành đã nhận lệnh tức tốc lên đường tham gia chiến đấu. Cũng từ đó, chồng đi biền biệt suốt hơn 10 năm không thư từ, tin tức tưởng như đã hi sinh nơi chiến trận.

Chồng đi kháng chiến, động lực ấy như khiến Vũ Thị Thành càng tích cực hăng say lao động, chiến đấu trở thành gương phụ nữ “ba đảm đang” điển hình của toàn huyện Phú Xuyên. “Ngày bà Thành gặp lại chồng, tuổi cũng đã quá 30, mấy chị em lúc đó cũng chỉ biết ôm bà mà vui, mà mừng mừng tủi tủi” – bà Tính bộc bạch.

Câu chuyện của bà Tính thuở khói lửa càng đặc biệt hơn. Khác với những chị em trong đội, từ nhỏ bà đã cứng cỏi, thích hoạt động phong trào. Thế nên, dù phía nhà chồng đã đặt trầu cau để “xí” bà từ năm tuổi chưa đến 12 nhưng mãi đến khi tuổi quá 20 bà mới gật đầu đồng ý cho nhà trai sang rước về. Ham hoạt động, chiến đấu đến mức con gái đầu lòng chưa đủ tháng, bà Tính đã gửi lại hàng xóm để đi trực chiến.

Rồi có không ít lần vai đeo súng, tay cầm cày, miệng bi bô nhẩm theo lớp học bổ túc văn hóa… bà Tính quên luôn giờ giấc, cứ ở lỳ ngoài ruộng, ngoài trận địa pháo. Khi ấy mẹ chồng bà trông thấy con dâu quần quật cả ngày như vậy xót ruột, ngày ngày đem cơm ra tận trận địa chi viện.

Bà Tính hóm hỉnh: “Ngày ấy chẳng biết sao, tôi và các chị em trong đội ham hoạt động lắm. Có khi làm quần quật cả ngày rồi, chỉ ở gần con cái tí tẹo thời gian rồi lại bỏ con để đi ra trận địa. Nhiều khi con cái khóc lóc đòi cho đi theo, mình còn để chúng nó lại để đi hoạt động đấy”.

Lạc quan là vậy, nhưng giờ cứ mỗi khi nghĩ đến những trận bom do không quân Mỹ ném xuống Cầu Giẽ, bà Tính vẫn thấy rùng mình. Có nhiều hôm, sau khi giặc đánh phá, đội nữ dân quân Chanh Thôn phải đi nhặt bom bi bỏ vào quang gánh, đem ra cánh đồng và đào hố chôn. Ban ngày giặc đánh phá ác liệt là vậy, nhưng đêm đến bà con trong xã vẫn đi làm đồng. Bà đùa vui: “Cây lúa quê tôi không sợ bom, huống chi là con người”.

Đan xen trong câu chuyện của người chính trị viên năm nào, chúng tôi thấp thoáng thấy được phong trào sản xuất ở mảnh đất này một thời được đẩy cao chưa từng có. Hồi ấy ở Phú Xuyên còn nở rộ phong trào nuôi bèo hoa dâu. 16 nữ đội viên đều được công nhận là “kiện tướng bèo hoa dâu” – danh hiệu làm kỹ thuật giỏi thời bấy giờ. Dường như kế thừa và phát huy thành tích của 16 nữ dân quân đi trước, tháng 6 năm 1972, khi Mỹ đánh phá ác liệt miền Bắc, Trung đội nữ dân quân Chanh Thôn lại được tái thành lập với 38 tay súng mới.

Chưa hết, tinh thần “ba đảm đang” của trung đội dân quân Chanh Thôn còn lan ra toàn huyện trở thành hình mẫu hoạt động của các xã trong huyện. Đơn cử như trung đội nữ dân quân pháo xã Phú Yên hay còn gọi Trung đội “pháo 12 ly 7” cùng thời gian trên đã được hình thành và phát triển. Trong chiến dịch 12 ngày đêm năm 1972, cũng chính đơn vị “pháo 12 ly 7” này đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phối hợp cùng với bộ đội phòng không hợp đồng tác chiến, đón hướng bay của địch, bảo vệ chắc vùng trời phía Nam của Thủ đô.

Một mùa xuân nữa lại về trên quê hương Chanh thôn yêu dấu. Đâu đó trong câu chuyện họ kể, những ký ức về thời lịch sử hào hùng năm nào như hiển hiện ra ngay trước mắt. Một thời tuổi trẻ đã đi qua với biết bao con người đã ngã xuống để nay thế hệ con cháu được sống trong hòa bình, vững niềm tin để xây dựng quê hương ngày một giàu đẹp.

Phạm Thảo