Không chủ quan với bệnh sán lá gan

Trẻ em, người lớn đều mắc

Mới đây, Bệnh viện Nhi trung ương tiếp nhận và điều trị cho bé Phàng Thị Cháu 4 tuổi, dân tộc Mông ở Sơn La trong tình trạng khó thở, nôn liên tục. Các bác sĩ siêu âm tim phát hiện tràn dịch màng tim mức độ nặng, dẫn tới chèn ép tim, gây khó thở. Theo gia đình bé Cháu, trước đó 2 tuần người nhà có cho cháu ăn thịt bò tái và cua nướng, một tuần sau bé sốt, đau đầu, đau và chướng bụng. Tại khoa Truyền nhiễm Bệnh viện Nhi trung ương, bệnh nhi được thở ô xy và chọc hút dịch ngoài màng tim cấp cứu. Sau vài giờ, cháu bé đã thoát cơn nguy hiểm, tình trạng khó thở giảm hẳn. Điều đặc biệt là dịch màng tim của trẻ có màu vàng, lẫn nhiều sợi trắng và mảnh, nhìn như đốt sán. Kết hợp với dấu hiệu bạch cầu ưa axit trong dịch màng tim tăng cao, các bác sĩ nghi ngờ cháu bé bị nhiễm ký sinh trùng.

Tiếp tục xét nghiệm máu, các bác sĩ phát hiện bệnh nhi nhiễm sán lá gan lớn. Ths. BS Nguyễn Văn Lâm, Phó trưởng khoa Truyền nhiễm Bệnh viện Nhi trung ương, người trực tiếp điều trị cho bệnh nhi Cháu cho biết, trong 6 tháng đầu năm, khoa đã tiếp nhận 8 trường hợp trẻ nhiễm ký sinh trùng, trong đó có 4 ca nhiễm sán. Hầu hết bệnh nhi nhiễm sán lá gan khi được đưa vào cấp cứu đều đã bị sán xâm nhập nội tạng, gây áp xe gan, tràn dịch màng phổi, viêm não, áp xe não. Bệnh nhi Cháu là trường hợp đặc biệt bị tràn dịch màng tim do nhiễm sán.
Hiện tượng này không chỉ gặp ở trẻ em mà ngay cả người lớn cũng mắc. Ths.Bs Nguyễn Quốc Thái - khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, đã từng tiếp nhận một bệnh nhân nam ở Ninh Bình được chuyển từ bệnh viện tuyến dưới lên với chẩn đoán xơ gan cổ trướng, với các biểu hiện mệt lả, phù toàn thân, tích nhiều dịch ổ bụng. Do tình trạng rất nặng nên các bác sĩ tạm thời xử trí như xơ gan, tích cực nâng cao thể trạng người bệnh và trì hoãn chưa làm nội soi dạ dày tá tràng. Tuy nhiên, sau khi nhập viện, bệnh nhân nôn nhiều, thậm chí nôn ra cả búi sán lá ruột màu hồng. Sau 2 ngày điều trị bằng thuốc đặc trị sán Praziquantel, người bệnh đỡ nhiều, sau 1 tuần sau ra viện khi không còn biểu hiện của bệnh xơ gan.

Tuyệt đối không ăn đồ tái, sống

Bác sĩ Nguyễn Văn Lâm cho biết, sán lá gan lớn là loại sán có kích thước 3-4 cm x 1cm.  Sau khi đi vào cơ thể người, sán ký sinh trong gan mật, trường hợp bất thường sán có thể ký sinh trong cơ, dưới da (ký sinh lạc chỗ). Tùy vào số lượng sán và vị trí ký sinh trùng khu trú mà bệnh nhân nhiễm sán có những biểu hiện điển hình hoặc không điển hình.

Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi, biếng ăn, gầy sút. Sốt thất thường, có thể sốt cao, rét run hoặc sốt chỉ thoáng qua rồi tự hết, đôi khi cơn sốt kéo dài. Đặc biệt, da xanh, niêm mạc nhợt sẽ gặp ở các trường hợp nhiễm kéo dài đặc biệt ở trẻ em. Bệnh nhân thường đau vùng hạ sườn phải lan về phía sau hoặc vùng thượng vị-mũi ức. Tính chất đau không đặc hiệu, có thể đau âm ỉ, đôi khi dữ dội, cũng có trường hợp không đau. Bệnh nhân có cảm giác đầy bụng khó tiêu, rối loạn tiêu hoá, buồn nôn. Một số bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng của các biến chứng như tắc mật, viêm đường mật, viêm tụy cấp, xuất huyết tiêu hoá...

Chung quan điểm này, PGS.TS Nguyễn Văn Đề, Chủ nhiệm bộ môn ký sinh trùng Trường ĐH Y Hà Nội nhấn mạnh, người dân chớ chủ quan với bệnh sán lá gan lớn. Hiện bệnh này đang lưu hành trên toàn quốc với trên 20.000 bệnh nhân ở 52 tỉnh, thành phố. Khi sán lá gan lớn ký sinh trong gan gây nên tổn thương dạng khối u nhưng có âm hỗn hợp trên siêu âm, đặc biệt có ELISA dương tính với kháng nguyên sán lá gan lớn và có bạch cầu ái toan tăng cao trong máu. Điều đáng lưu ý là sán lá gan lớn ngoài ký sinh ở gan, còn bất thường sán non có thể di chuyển và ký sinh trong cơ bắp, phúc mạc, đại tràng, khớp gối, tuyến vú, dưới da, tim, phổi, màng phổi, ổ mắt, thành bụng, ruột thừa, tuỵ, lách, hạch bẹn, hạch cổ, mào tinh hoàn... gây nên những khối u nơi ký sinh rất khó chẩn đoán. Đặc biệt, tại Việt Nam đã gặp ca bệnh sán lá gan lớn ký sinh ở dưới da ngực, tuyến vú, bắp chân và khớp gối.

H. Phong