Người thổi hồn trong những mẫu hoa văn của lụa Vạn Phúc

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống làm nghề dệt lụa, ngay từ nhỏ ông Đỗ Văn Hiển đã rất say mê với mỗi công đoạn của nghề. Qua thời gian, tự tìm được thế mạnh cho bản thân, nghệ nhân Đỗ Văn Hiển đã thành công trong việc cải tiến công nghệ, tìm ra những hướng đi mới phù hợp với nhu cầu thị trường, từ kết hợp những mẫu hoa văn cổ cùng với sự sáng tạo, ông đã tạo ra hàng trăm mẫu hoa văn cho lụa Vạn Phúc.
Gốm sứ Bát Tràng và Dệt lụa Vạn Phúc gia nhập Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới Làng nghề Vạn Phúc - Bát Tràng đón tin vui đặc biệt ngày đầu năm Làng dệt lụa Vạn Phúc vươn tầm thế giới

Nặng tình với lụa

Chúng tôi đến làng Vạn Phúc (quận Hà Đông) vào một ngày nắng, những tia nắng chiếu rọi óng ánh trên mỗi tấm lụa như ngỏ lời chào du khách. Trong làng tiếng máy dệt rộn ràng, các cửa hàng trưng bày rực rỡ sắc màu, tấp nập người mua - bán, những dãy cửa hàng lụa ngày càng được nối dài thêm. Nghề dệt lụa ở đây đã có cách đây hơn một nghìn năm.

Người thổi hồn trong những mẫu hoa văn của lụa Vạn Phúc
Nghệ nhân Đỗ Văn Hiển đã tìm ra những hạn chế, cải tiến công nghệ để công đoạn dệt lụa đạt hiệu quả tốt nhất.

Với nghề truyền thống lâu đời, Vạn Phúc đã có nhiều nghệ nhân, mỗi nghệ nhân đều đóng góp rất lớn trong hành trình gìn giữ, phát triển nghề dệt lụa. Tuy nhiên ở lối đi khác biệt, nghệ nhân Đỗ Văn Hiển đã gắn bó hơn 30 năm với các công đoạn trong quá trình sản xuất lụa truyền thống - tạo mẫu cho lụa (tức vẽ hoa văn cho lụa). Đây chính là một trong những công đoạn cầu kỳ nhất, khó nhất trong toàn bộ các công đoạn sản xuất lụa.

Sinh ra và lớn lên trong gia đình có truyền thống với nghề dệt lụa, từ khi còn nhỏ ông Hiển đã mày mò, tìm hiểu, theo làm các công đoạn dệt lụa cùng thế hệ ông, cha,… Với sự yêu nghề, tinh thần ham học hỏi đã giúp ông thỏa mãn được đam mê về lụa, từ nhỏ ông đã tìm hiểu về kỹ thuật sửa chữa máy móc, khung cửi, được tham gia vào Hợp tác xã tơ lụa Vạn Phúc, ông Hiển đã học hỏi kinh nghiệm của đội ngũ thợ kỹ thuật, dần dần ông được cho tham gia làm việc chính tại Hợp tác xã, sau đó được nhận làm việc tại tổ hoa văn.

Đến khoảng những năm 1993, khi Hợp tác xã tơ lụa Vạn Phúc giải tán, các khung cửi được trả về từng hộ gia đình. Lúc này, ông Hiển chuyển đổi mô hình dệt về gia đình để duy trì cuộc sống và tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống.

Nhớ lại thời kỳ khó khăn nhất với làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, ông Hiển lặng im một hồi rồi bảo, đó là thời điểm mà cả nước chuyển mình từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường. Ngày đó, không riêng gì lụa Vạn Phúc mà nhiều thương hiệu truyền thống nổi tiếng khác cũng gặp phải tình cảnh lao đao. Với tình yêu nghề, ông Hiển cùng người thân trong gia đình quyết tâm gìn giữ nghề của cha ông. Thời gian đầu ông tự thiết kế hoa văn bằng tay trên giấy khổ lớn, sau đó mang đi scan rồi tiến hành đục lỗ để dệt. Mỗi bản vẽ phải mất khoảng một tháng để hoàn thành.

Nhận thấy đã tới lúc cần phải cải tiến các công đoạn, kỹ thuật để đáp ứng yêu cầu cao của thị trường, cũng như rút ngắn thời gian, năm 1997, ông Hiển được người em cho mượn chiếc máy tính và cuốn sách học đồ họa. Ban đầu chưa thông thạo sử dụng máy tính, ông cứ mày mò học, dần dần ông đã biết cách sử dụng phần mềm để đồ họa các mẫu hoa văn. Từ chỗ vẽ một mẫu hoa văn mất khoảng một tháng, với máy tính, ông Hiển đã rút ngắn được thời gian còn 3 ngày và độ chính xác của những bản vẽ máy tính cao hơn vẽ thủ công rất nhiều.

Với sự kiên trì, quyết tâm của ông, hiện nay trong số hơn 200 hộ sản xuất, kinh doanh lụa, giờ chỉ còn rất ít người vẽ mẫu hoa văn như ông Hiển. Ban đầu ông thiết kế theo các mẫu hoa văn cổ của ông cha để lại, sau thời gian, để cải tiến bắt nhịp với thị hiếu của khách tiêu dùng, trên tinh thần vừa giữ nét truyền thống, vừa cải tiến, ông Hiển đã cho ra những mẫu hoa văn hiện đại hay theo nhu cầu đặt của khách hàng.

Tới thời điểm này ông đã phát triển trên các mẫu hoa văn cổ, tự sáng tạo được khoảng 400 mẫu hoa văn mới. Đến nay, sản phẩm lụa có mẫu hoa văn do nghệ nhân Hiển thiết kế đã bán khắp trên phố Lụa của làng và nhiều khách hàng, làng nghề trên cả nước. Mỗi mẫu hoa văn trên lụa không chỉ là công trình nghệ thuật, trong đó còn chứa đựng những giá trị sáng tạo, tìm tòi của người nghệ nhân. Một số mẫu hoa văn của ông Hiển đã đạt giải thưởng tại hội thi sáng tạo mẫu mã cho sản phẩm lụa do thành phố Hà Nội tổ chức.

Giữ hồn sắc lụa nghìn năm

“Trước đây ở Hợp tác xã có 2 người làm công đoạn thiết kế mẫu hoa văn, khi chuyển đổi mô hình sản xuất về gia đình, tôi tự làm công đoạn này. Trước đây, người thợ phải ngồi tỉ mẩn kẻ hàng ngàn ô carô nhỏ li ti trên một tờ giấy, mỗi ô tương ứng với một hoạ tiết, phải kẻ hàng trăm tờ giấy như thế. Công đoạn này đã mất hơn 2 tuần, sau đó là vẽ hoạ tiết, chấm tổ chức nền rồi cho ra máy đục thủ công, đục từng ô một. Cách làm này thường mất nhiều thời gian mà sản phẩm thu được nhiều khi không theo ý muốn, do lỗi trong quá trình làm thủ công là rất cao.

Người thổi hồn trong những mẫu hoa văn của lụa Vạn Phúc
Tại làng lụa Vạn Phúc, nghệ nhân Đỗ Văn Hiển đã thiết kế các mẫu hoa văn phù hợp với nhu cầu của khách hàng.

Nhưng khi vẽ trên máy vi tính bằng phần mềm đồ họa, tôi có thể chỉnh sửa đến từng dấu chấm nhỏ, khi vẽ xong in ngay ra giấy để kiểm tra sai sót, chỗ nào sai sẽ điều chỉnh sửa lại, chính vì vậy mà tiết kiệm rất nhiều công đoạn và độ chính xác tuyệt đối. Thời gian làm tấm bìa rút ngắn, từ 30 ngày xuống còn 3 ngày. Tôi chưa được học lớp chuyên ngành nào về thiết kế, đồ họa, tuy nhiên xuất phát từ niềm yêu thích nghề, tôi đã tự mày mò, cùng với sự giúp đỡ của mọi người tôi đã có thể sử dụng công nghệ để tạo ra các mẫu hoa văn cho lụa”, nghệ nhân Hiển chia sẻ.

Bên cạnh việc vẽ mẫu cho lụa, năm 2002, 2003, ông Hiển phối hợp với Viện Kinh tế kỹ thuật Dệt may Việt Nam thực hiện đề tài “Máy đục bìa tự động”. Viện Kinh tế kỹ thuật Dệt may Việt Nam thiết kế phần mềm, còn ông Hiển phụ trách phần cứng, tạo thành chiếc máy hoàn chỉnh, sau đó Viện để lại máy ở làng Vạn Phúc chạy thử trong khoảng 1 năm, sau đó Viện lấy máy về.

Đến năm 2010, ông Hiển mua lại chiếc máy từ Viện Kinh tế kỹ thuật Dệt may Việt Nam, qua nhiều lần cải tiến, hiện nay chiếc máy đã phù hợp với công nghệ hiện đại. Nghệ nhân Hiển đã kết hợp giữa phần thiết kế trên máy tính và máy đục tự động giúp giảm thời gian đáng kể trong quá trình sản xuất mẫu hoa văn cho lụa truyền thống. Sau khi chiếc máy hoàn thiện thì những sai sót trong quá trình đục được giảm đi rất nhiều, tiết kiệm được thời gian và công sức.

Ngoài ra trong quá trình dệt, ông Hiển cũng tìm ra những phương pháp cải tiến khung dệt để đem lại hiệu quả cao nhất. Cùng với phát triển làng nghề, ông Hiển luôn quan tâm đến việc giữ gìn thương hiệu lụa Vạn Phúc. Đặc biệt hiện nay trên thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm lụa trôi nổi, chất lượng kém hoặc các hàng giả, hàng nhái. Bằng kinh nghiệm của mình, ông cùng với các nghệ nhân khác và Hội làng nghề dệt lụa Vạn Phúc tập huấn cho các hộ gia đình vừa biết cách quảng bá sản phẩm vừa giữ gìn thương hiệu sản phẩm. Hiện nay, lụa Vạn Phúc đã dệt trực tiếp thương hiệu bên biên mảnh lụa. Mỗi gia đình lại in tên thương hiệu của mình nhờ vậy mà giữ được bản sắc riêng.

Cùng với những thành quả mà các nghệ nhân làng dệt lụa đã đạt được, thì các nghệ nhân nơi đây vẫn trăn trở với câu chuyện truyền nghề. Theo các nghệ nhân, nghề dệt lụa đòi hỏi đam mê, tính kiên trì và sáng tạo, lớp trẻ giờ ít người theo được. Với ông Hiển, một trong những niềm vui, động lực lớn đối với ông là hiện nay hai người con trai của ông đều theo nghề truyền thống của gia đình. Với sự trao truyền nghề, hiện nay người con trai thứ hai của ông đã có thể thay bố thiết kế một số mẫu hoa văn. Với sự hỗ trợ từ các thành viên trong gia đình, thời gian tới nghệ nhân Hiển cho biết ông sẽ tiếp tục học hỏi, cải tiến các công nghệ mới để áp dụng cho nghề truyền thống, góp phần đưa nghề dệt lụa Vạn Phúc vươn tầm thế giới.

N.Hoa

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Kinh tế và văn hóa - cặp trụ cột chiến lược định hình con đường phát triển bền vững của Hà Nội

Kinh tế và văn hóa - cặp trụ cột chiến lược định hình con đường phát triển bền vững của Hà Nội

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao vị thế quốc gia, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TƯ về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TƯ về phát triển văn hóa Việt Nam đánh dấu một bước hoàn thiện quan trọng trong tư duy chiến lược của Đảng.
Hà Nội tiên phong đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống: Chuyển từ tư duy đến hành động thực chất

Hà Nội tiên phong đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống: Chuyển từ tư duy đến hành động thực chất

Thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, Hà Nội đang cho thấy một tinh thần quyết liệt trong việc cụ thể hóa các Nghị quyết của Đảng thành chương trình hành động thực chất. Phương châm “nói đi đôi với làm”, lấy hiệu quả đo đếm được làm thước đo đang trở thành kim chỉ nam để Thủ đô bứt phá trong kỷ nguyên mới.
Văn hóa trở thành nền tảng vững chắc và trụ cột của phát triển đất nước

Văn hóa trở thành nền tảng vững chắc và trụ cột của phát triển đất nước

Tối 27/2, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện chương trình Thời sự trực tiếp đặc biệt với chủ đề "Hà Nội tiên phong, gương mẫu thực hiện các nghị quyết chiến lược của Trung ương", trong đó có Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng trong tư duy về vai trò của văn hóa, từ "nền tảng tinh thần" sang "nền tảng vững chắc" cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Hà Nội kiến tạo động lực phát triển mới: Đổi mới tư duy và cân bằng giá trị phát triển

Hà Nội kiến tạo động lực phát triển mới: Đổi mới tư duy và cân bằng giá trị phát triển

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, Thủ đô không chỉ là trung tâm hành chính chính trị kinh tế mà còn giữ vai trò tiên phong kiến tạo tư duy phát triển bền vững. Hà Nội đang chủ động chuyển mình, cân bằng giữa sức mạnh kinh tế và sức mạnh văn hóa để nâng tầm năng lực dẫn dắt phát triển cả nước.
Hà Nội chủ động, gương mẫu đưa Nghị quyết 79, 80 vào cuộc sống

Hà Nội chủ động, gương mẫu đưa Nghị quyết 79, 80 vào cuộc sống

PGS.TS Trần Đình Thiên cho biết, ông đặt nhiều kỳ vọng vào sự phát triển của Hà Nội, xuất phát từ nguồn lực, năng lực và sứ mệnh đặc biệt của Thủ đô. Theo ông, người dân cả nước đều kỳ vọng Hà Nội sẽ có bước phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới và niềm tin vào điều đó đang ngày càng được củng cố.
Phường Tây Hồ gặp mặt ứng cử viên đại biểu HĐND, nhiệm kỳ 2026-2031

Phường Tây Hồ gặp mặt ứng cử viên đại biểu HĐND, nhiệm kỳ 2026-2031

Ngày 27/2, Ủy ban Bầu cử phường Tây Hồ tổ chức Hội nghị gặp mặt các ứng cử viên nhằm quán triệt yêu cầu, định hướng nội dung và thống nhất nhận thức, trách nhiệm trong quá trình vận động bầu cử.
Phát huy sức mạnh kinh tế - văn hóa để kiến tạo Thủ đô bền vững

Phát huy sức mạnh kinh tế - văn hóa để kiến tạo Thủ đô bền vững

Trước yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, nơi đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao vị thế quốc gia trở thành đòi hỏi cấp thiết, việc ban hành Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam đã khẳng định bước hoàn thiện quan trọng trong tư duy chiến lược của Đảng.

Tin khác

Văn hóa trở thành nền tảng vững chắc và trụ cột của phát triển đất nước

Văn hóa trở thành nền tảng vững chắc và trụ cột của phát triển đất nước

Tối 27/2, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện chương trình Thời sự trực tiếp đặc biệt với chủ đề "Hà Nội tiên phong, gương mẫu thực hiện các nghị quyết chiến lược của Trung ương", trong đó có Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng trong tư duy về vai trò của văn hóa, từ "nền tảng tinh thần" sang "nền tảng vững chắc" cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Hà Nội: Đòn bẩy để công nghiệp Văn hóa Thủ đô cất cánh

Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Hà Nội: Đòn bẩy để công nghiệp Văn hóa Thủ đô cất cánh

Trong bức tranh phát triển công nghiệp văn hóa của Hà Nội, đổi mới sáng tạo được xác định là "chìa khóa vàng" để mở ra những tiềm năng còn bỏ ngỏ. Sự ra đời của Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Hà Nội được kỳ vọng sẽ trở thành thiết chế điều phối chiến lược, kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo bền vững, góp phần đưa công nghiệp văn hóa Thủ đô lên một tầm cao mới.
Tháng 2, ngắm hoa mận trắng trời Bắc Hà

Tháng 2, ngắm hoa mận trắng trời Bắc Hà

Mọi năm phải đợi sang tháng 3, hoa mận ở Bắc Hà (Lào Cai) mới nở rộ, nhưng năm nay nhuận, cuối tháng 2, những vườn mận ở Tả Van Chư, Lùng Phình, Seng Sui đã bung trắng muốt, phủ lên bản làng và sườn núi Bắc Hà một màu thuần khiết như tuyết rơi giữa mây trời.
Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh qua Tết trồng cây

Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh qua Tết trồng cây

Thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”, ngay từ những ngày đầu Xuân Bính Ngọ, các trường học trên địa bàn thành phố Hà Nội đã tích cực hưởng ứng phong trào Tết trồng cây. Đây là hoạt động có ý nghĩa sâu sắc; không chỉ tạo cảnh quan xanh - sạch - đẹp trong các cơ sở giáo dục mà còn góp phần giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, chung tay xây dựng Thủ đô ngày càng văn minh, hiện đại.
Sau Tết, người trẻ mang theo hơi ấm gia đình trở lại guồng quay

Sau Tết, người trẻ mang theo hơi ấm gia đình trở lại guồng quay

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đã khép lại, nhưng dư âm của những bữa cơm gia đình, những cuộc thăm hỏi, những vòng tay ôm chặt sau cả năm xa cách vẫn còn đó, ấm áp và sâu lắng trong lòng mỗi người.
Giúp 8 cuộc đời khác được tái sinh

Giúp 8 cuộc đời khác được tái sinh

“Con tôi mất đi, để lại nỗi đau không gì có thể xoa dịu. Vì thế, với điều kiện có được, tôi muốn giúp những người mẹ khác không phải chịu nỗi đau quá lớn như mình. Tôi cũng mong, dù con trai tôi không còn nữa, nhưng con vẫn tồn tại trong cuộc đời này bằng cách hóa thân vào hơi thở, nhịp đập trái tim, sự sống của những con người khác” - chị Nguyễn Thị Ngừng nghẹn ngào chia sẻ về quyết định hiến tạng của con trai vừa mất, giúp 8 cuộc đời khác được tái sinh.
Mô hình thành phố thông minh: Đón đầu công nghệ để Hà Nội vươn tầm khu vực

Mô hình thành phố thông minh: Đón đầu công nghệ để Hà Nội vươn tầm khu vực

Nhìn ra châu Á, các thành phố đi đầu thường có điểm chung là coi quản trị đô thị như một hệ thống số vận hành theo thời gian thực.
Sôi nổi Giải cờ tướng mừng Xuân Bính Ngọ 2026 xã Dương Hoà

Sôi nổi Giải cờ tướng mừng Xuân Bính Ngọ 2026 xã Dương Hoà

Chiều 23/2, Ủy ban nhân dân xã Dương Hòa phối hợp Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã tổ chức bế mạc Giải cờ tướng mừng Xuân Bính Ngọ 2026, khép lại hai ngày tranh tài sôi nổi và đầy kịch tính.
Nâng tầm giáo dục Thủ đô bằng sức mạnh công nghệ số

Nâng tầm giáo dục Thủ đô bằng sức mạnh công nghệ số

Sử dụng sức mạnh công nghệ số là yêu cầu mang tính chiến lược trong tiến trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
Khi mùa xuân gõ cửa viện dưỡng lão

Khi mùa xuân gõ cửa viện dưỡng lão

Tết vẫn thường được nhắc đến bằng hai chữ đoàn viên. Nhưng trong không gian sống chung của người cao tuổi tại các viện dưỡng lão, mùa xuân mang một sắc thái khác - chậm rãi và lặng sâu. Ở đó, những ngày đầu năm mới không đo bằng sự rộn ràng, mà bằng cảm giác được quan tâm, được lắng nghe và còn một nơi để thuộc về.
Xem thêm
Phiên bản di động