“Né” thuế, nhiều hộ kinh doanh cá thể không chịu… lớn

Tạo sự công bằng trong kinh doanh

Thời gian qua, nhiều hộ kinh doanh lớn không chịu chuyển đổi thành doanh nghiệp vì không muốn minh bạch doanh thu thực tế và nộp thuế đầy đủ. Trong khi đó, việc áp thuế khoán với hộ kinh doanh rất thiếu cơ sở khi không có sổ sách kế toán, không có máy tính tiền kết nối với cơ quan thuế...

Gần đây dư luận xôn xao về câu chuyện một cửa hàng vàng ở Cà Mau bán mỗi ngày 1 nghìn lượng vàng, doanh thu 10 nghìn tỷ đồng/năm tuy nhiên chỉ đóng thuế khoán mỗi tháng 10 triệu đồng cho đơn vị quản lý thuế địa phương. Câu chuyện tưởng chừng vô lý nhưng đó lại là sự thực đang diễn ra đối với nhiều hộ kinh doanh được cho là "nhỏ". Trong thực tế, chỉ bằng mắt thường, nhìn sự hoạt động nhộn nhịp của các cửa hàng kinh doanh ăn uống dịch vụ, các shop bán hàng online trên mạng, người dân cũng có thể thấy quy mô hoạt động của họ, nhưng nhiều hộ kinh doanh vẫn không chịu chuyển đổi thành doanh nghiệp với các lý do phải thêm biên chế kế toán, tăng sổ sách ghi chép, tốn chi phí.. Tuy nhiên, ai cũng biết, đằng sau những lý do như trên chính là việc "ngại" phải minh bạch kinh doanh và nộp thuế đầy đủ.

Các hộ kinh doanh sẽ phải thực hiện việc khai và nộp thuế điện tử. (Ảnh: minh hoạ)

Theo Chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú, quản lý thuế ngày nay với phương châm minh bạch, công khai, khoa học và bằng các phương thức hiện đại thì không thể tồn tại phương thức thuế khoán cho những hộ kinh doanh, doanh nghiệp dịch vụ mà có doanh số lớn. "Đã đến lúc chúng ta phải nhìn thẳng vào sự thật để thay đổi cách quản lý thuế. Chúng ta làm việc này vì ngân sách, vì các doanh nghiệp làm ăn chân chính, nghiêm túc và nộp thuế đầy đủ, tạo sự công bằng trong xã hội và trong kinh doanh", ông Vũ Vinh Phú nhấn mạnh.

Ông Vũ Vinh Phú cũng cho rằng, hiện nay, ngành thuế đang thí điểm việc sử dụng hóa đơn điện tử, kết nối máy tính tiền với cơ quan thuế địa phương thường xuyên. Đó là một điều cần phải làm và phải làm nhanh hơn nữa. Sự phát triển kinh tế xã hội nhanh và vững chắc cần phải đi đôi với sự phát triển của công tác quản lý thuế một cách khoa học và minh bạch, công bằng ở thị trường nội địa Việt Nam. Nên kết hợp một số biện pháp hỗ trợ cho ngành thuế như sử dụng hóa đơn xổ số bán hàng dịch vụ cho tất cả các doanh nghiệp ở Việt Nam như các nước tiên tiến đã tiến hành cách đây vài chục năm, sẽ đem lại hiệu quả tăng nguồn thu cho ngân sách rất tích cực.

Các chuyên gia cũng cho rằng, để không thất thoát thuế, tiền thuế được tính đúng, tính đủ và ngăn chặn tiêu cực... cơ quan thuế phải nắm được doanh thu của cơ sở và không có cách nào khác là ngành thuế phải đưa kỹ thuật vào quản lý thuế. Đó là phải kết nối máy tính tiền của những hộ kinh doanh với cơ quan thuế. Mặt khác, cần có quy định người bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ buộc phải xuất hóa đơn. Nếu không xuất hóa đơn phải có chế tài thật nặng như phạt tiền, vi phạm nhiều lần thì tạm rút giấy phép kinh doanh...

Tuy nhiên, cũng cần có chính sách để khuyến khích người mua hàng có thói quen lấy hóa đơn sau khi mua hàng hóa, sử dụng dịch vụ. Chẳng hạn, một số nước đã dùng chính tờ hóa đơn bán hàng này để quay xổ số. Đặc biệt, cần phải công khai doanh thu và tiền thuế của hộ kinh doanh để người dân quanh khu vực đó giám sát, kiểm tra...

Doanh thu thật sẽ "lộ sáng"

Để tăng cường quản lý thuế đối với các hộ kinh doanh, đặc biệt là các hộ quy mô lớn, kịp thời ngăn chặn tình trạng sử dụng hóa đơn để hợp thức hóa đầu vào, Bộ Tài chính đang xây dựng Dự thảo Thông tư về thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, trong đó, có quy định về quản lý thuế đối với hộ kinh doanh quy mô lớn.

Tại Dự thảo Thông tư hướng dẫn quản lý thuế với hộ kinh doanh lớn, Bộ Tài chính đề xuất các hộ kinh doanh lớn có thể kê khai thuế theo tháng hoặc quý và không phải quyết toán thuế. Các hộ này sẽ phải thực hiện việc khai và nộp thuế điện tử, hóa đơn điện tử khi cơ quan thuế áp dụng hóa đơn điện tử trên toàn quốc. Khi cơ quan thuế chưa triển khai, hộ kinh doanh lớn vẫn khai hồ sơ giấy và sử dụng hóa đơn giấy do cơ quan thuế đặt in.

Dự thảo Thông tư quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh cũng hướng dẫn, đối với những hộ không có địa điểm kinh doanh cố định, kinh doanh không thường xuyên, nộp thuế theo từng lần phát sinh và hộ khoán, sử dụng hóa đơn cấp, bán lẻ theo từng lần phát sinh, khai, nộp thuế trước khi được cấp hóa đơn lẻ thì không bắt buộc phải thực hiện chế độ kế toán, nhưng phải thực hiện việc lưu trữ hóa đơn, chứng từ, tài liệu có liên quan để chứng minh hàng hóa hợp pháp kèm theo hồ sơ khai thuế theo từng lần phát sinh cấp, bán hóa đơn lẻ.

Việc quản lý hộ kinh doanh cũng được triển khai theo các phương thức mới đó là quản lý thuế thông qua các tổ chức nhằm tăng cường việc giám sát tuân thủ pháp luật giữa các tổ chức và cá nhân, đồng thời giảm thiểu đầu mối kê khai nộp thuế, tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế và cơ quan thuế.

Theo đó, cơ quan thuế sẽ thực hiện kiểm tra hộ kinh doanh và tổ chức liên quan trên cơ sở dữ liệu, theo nguyên tắc quản lý rủi ro. Đồng thời, chỉ kiểm tra tại trụ sở đối với những trường hợp rủi ro cao, có dấu hiệu vi phạm để kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về thuế và quản lý thuế.

Theo Chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú, ngoài phương thức quản lý tiên tiến và tích cực, cần phải chú ý đến yếu tố con người thực thi nhiệm vụ thuế ở các địa phương và cơ sở, chú ý chăm lo đến đời sống vật chất của họ và gia đình, không bị dính vào những "viên đạn bọc đường" trong quá trình làm nhiệm vụ. Khen thưởng những tổ chức cá nhân trong ngành thuế làm việc tích cực, có trách nhiệm và liêm khiết, đồng thời xử lý nghiêm những hành vi vi phạm kỉ luật thuế của công chức ngành…

"Làm được những vấn đề trên, chắc chắn rằng công tác thu thuế ở thị trường nội địa Việt Nam sẽ tăng thêm, ngân sách đỡ thất thu lớn, khuyến khích được những doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc, cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường trong lĩnh vực nộp thuế", ông Vũ Vinh Phú nhấn mạnh.

Cũng theo các chuyên gia kinh tế, khi phải vào khuôn khổ, doanh thu thật của các hộ kinh doanh sẽ "lộ sáng". Còn hiện nay, vì nhiều lý do, những hộ này vẫn ở trong mô hình hộ khoán, nộp thuế khoán và hầu hết là giao dịch tiền mặt.

Theo Dự thảo, tùy theo lĩnh vực kinh doanh và quy mô doanh thu, hộ kinh doanh có 10 lao động nộp bảo hiểm sẽ phải thực hiện sổ sách kế toán như doanh nghiệp siêu nhỏ. Cụ thể, tổng doanh thu từ 3 tỉ đồng/năm đối với hộ kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp, xây dựng; từ 10 tỉ đồng/năm với những hộ kinh doanh thương mại, dịch vụ.../.