Làm thế nào để ESG không chỉ là khẩu hiệu?

Doanh nghiệp đứng trước áp lực buộc phải “xanh”

Từ một nền kinh tế gia công đơn thuần, Việt Nam đã chuyển mình trở thành trung tâm sản xuất điện tử thông minh, thu hút hàng trăm tỷ USD vốn FDI trực tiếp nước ngoài đến từ các tập đoàn lớn như Samsung, Intel, Foxconn, LG…

Tại Hội thảo “Xây dựng chuỗi cung ứng bền vững ESG - từ lý thuyết đến thực tế”, bà Đỗ Thuý Hương - Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) cho biết: Ngành điện tử không chỉ tạo việc làm cho hơn 1,5 triệu lao động chất lượng cao, mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển hệ sinh thái linh kiện nội địa hóa lên mức 40-50% ở một số phân khúc.

Hội thảo “Xây dựng chuỗi cung ứng bền vững ESG - từ lý thuyết đến thực tế”.

Đặc biệt, trong kỷ nguyên 4.0 và chuyển đổi xanh, ngành điện tử Việt Nam đang dẫn dắt xu hướng sản xuất bền vững, từ việc áp dụng AI, IoT trong dây chuyền tự động hóa đến xây dựng chuỗi cung ứng thân thiện với môi trường. Điều này không chỉ giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, mà còn góp phần thực hiện cam kết Net Zero 2050 của quốc gia, khẳng định Việt Nam là đối tác đáng tin cậy trên bản đồ công nghệ thế giới.

Mặc dù đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế số và trụ cột tăng trưởng kinh tế quốc gia, nhưng ngành điện tử Việt Nam đang đứng trước thách thức vô cùng lớn. Những thách thức này đến từ yêu cầu xanh trong chuỗi cung ứng của các đối tác xuất khẩu.

Tuy nhiên, chính ngành đang dẫn đầu này lại chịu sức ép lớn nhất. Các doanh nghiệp xuất khẩu sang EU phải đáp ứng CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon), yêu cầu kiểm soát khí thải, minh bạch chuỗi cung ứng và lộ trình Net Zero. ESG không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để doanh nghiệp tham gia thị trường và chuỗi cung ứng. Điều này có nghĩa, ai không đáp ứng ESG sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.

Doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh về giá, mà còn cạnh tranh về mức độ xanh - minh bạch - quản trị. Ngay cả doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng phải chuẩn bị, vì các tập đoàn đa quốc gia yêu cầu tiêu chuẩn ESG từ toàn bộ nhà cung ứng. Áp lực này khiến ESG không còn là xu hướng “cho vui”, mà trở thành vấn đề sống còn: Hoặc đầu tư ESG và bước tiếp, hoặc bỏ lại phía sau.

Doanh nghiệp cần bắt đầu từ đâu?

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia cho biết điểm yếu lớn nhất hiện nay là doanh nghiệp “biết ESG nhưng không biết bắt đầu từ đâu”. Nhiều nơi mới chỉ dừng ở báo cáo truyền thông, chưa có hệ thống kiểm kê phát thải, chưa chuẩn hóa quản trị dữ liệu hay quản trị rủi ro.

Bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tư nhân, nhận định rằng, doanh nghiệp cần bắt đầu từ tuân thủ pháp luật, xác định yêu cầu của đối tác, đánh giá rủi ro pháp lý và đầu tư công nghệ xanh, năng lượng tái tạo, chuyển đổi số để quản trị dữ liệu. Đây chính là bước quan trọng: Doanh nghiệp không thể “làm ESG” nếu không có dữ liệu để chứng minh.

ESG không chỉ giúp doanh nghiệp “được chấp nhận” trong chuỗi cung ứng mà còn tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Ông Trần Đức Tùng - Phó Tổng Giám đốc Hanel PT cho rằng, ESG phải được tích hợp từ văn hóa doanh nghiệp tới quy trình, công nghệ: “Đầu tư cho ESG tốn nhiều chi phí, nhưng không phải là gánh nặng tài chính, mà là thước đo văn hóa, năng lực quản trị và tương lai doanh nghiệp. Nếu không đầu tư ESG, doanh nghiệp sẽ không thể tiến xa”. Đây là một góc nhìn quan trọng: ESG không chỉ giúp doanh nghiệp “được chấp nhận” trong chuỗi cung ứng, mà còn tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Còn Phạm Văn Đồng - Giám đốc Công ty IPQ nhấn mạnh rằng, khi Việt Nam đã cam kết Net Zero 2050, doanh nghiệp không thể đứng ngoài: “Các khách hàng và chuỗi cung ứng hiện đã "cài" yêu cầu ESG vào hợp đồng…doanh nghiệp nào có chiến lược tốt chắc chắn sẽ có tương lai tốt đẹp hơn”. Điều này khẳng định: doanh nghiệp không theo ESG sẽ bị loại khỏi thị trường, không phải trong 10 năm nữa, mà ngay từ bây giờ.

Câu hỏi “Làm thế nào để ESG không chỉ là khẩu hiệu?” có thể được trả lời bằng việc bắt đầu từ những việc nhỏ nhưng đo lường được như: Kiểm kê khí thải, giảm tiêu thụ năng lượng, số hóa quản trị, minh bạch chuỗi cung ứng.

Không ai làm ESG để đẹp hồ sơ, ESG phải tạo ra doanh thu mới, lợi thế mới và mối quan hệ mới. Cùng với đó, nếu lãnh đạo doanh nghiệp không thay đổi tư duy, ESG sẽ không bao giờ đi vào thực tế. Đồng thời phải hợp tác, chia sẻ, kết nối với hiệp hội và đối tác, bởi không một doanh nghiệp đơn lẻ nào có thể đạt tiêu chuẩn ESG toàn diện.

ESG không còn là khái niệm thời thượng, mà là tiêu chuẩn toàn cầu. Với Việt Nam - quốc gia đặt mục tiêu Net Zero 2050 và muốn vươn lên chuỗi giá trị cao - ESG chính là tấm hộ chiếu để doanh nghiệp bước vào sân chơi quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc “nói hay” không còn ý nghĩa. Doanh nghiệp cần chứng minh bằng dữ liệu, hành động và chiến lược rõ ràng. Khi ESG được triển khai thực chất - không phải phong trào - nó sẽ trở thành động lực giúp doanh nghiệp Việt Nam mạnh hơn, minh bạch hơn và cạnh tranh hơn trên thị trường toàn cầu.

Bảo Thoa