Hà Nội với bài toán xử lý rác thải điện tử - Kỳ cuối: Hướng tới những giải pháp bền vững

Nhiều mô hình tiên phong

Rác thải điện tử là thách thức không nhỏ nhưng cũng là cơ hội để Hà Nội định hình một đô thị thông minh, phát triển bền vững. Với vai trò đầu tàu cả nước, Hà Nội đang dần từng bước chuyển mình trong công tác xử lý rác thải điện tử. Điều quan trọng nhất lúc này chính là sự đồng hành của toàn xã hội, từ chính quyền, doanh nghiệp đến từng người dân, để cùng kiến tạo một tương lai xanh và lành mạnh cho Thủ đô ngàn năm văn hiến.

Theo các chuyên gia về môi trường, hiện nay, Hà Nội đang đẩy mạnh việc phối hợp với chương trình “Việt Nam tái chế" triển khai thêm nhiều giải pháp thu gom, xử lý rác thải điện tử hiệu quả hơn. Đồng thời tuyên truyền sâu rộng tới người dân về các điểm này, có sự hướng dẫn chi tiết về tác hại của rác thải điện tử, vai trò quan trọng của việc thu gom, xử lý cũng như giúp người dân tích cực tham gia phân loại rác thải từ nguồn, tránh vứt chung rác điện tử với rác sinh hoạt.

Theo đại diện chương trình "Việt Nam tái chế", việc thu gom rác thải điện tử tại Hà Nội thời gian qua đã nhận được sự ủng hộ từ chính quyền địa phương và nhận thức cộng đồng ngày càng cải thiện.

Chương trình "Việt Nam tái chế" được thành lập bởi 2 công ty HP và Apple từ năm 2015 với sứ mệnh nâng cao ý thức cộng đồng, tạo nên mạng lưới điểm thu hồi rác thải điện tử và mang lại cho Việt Nam một quy trình tái chế chuyên nghiệp và thân thiện với môi trường. Đây cũng là cách các thành viên thể hiện trách nhiệm của nhà sản xuất đối với các sản phẩm đã bán ra thị trường.

Theo bà Mai Thị Thu Hằng, đại diện chương trình "Việt Nam tái chế", trong những năm qua, "Việt Nam tái chế" tập trung vào 3 hoạt động chính: Thu gom rác thải điện tử tại các điểm cố định ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh và triển khai dịch vụ thu gom tận nhà miễn phí (tuy nhiên, dịch vụ thu gom tận nhà đã ngừng từ cuối năm 2024); tổ chức truyền thông nâng cao nhận thức, thông qua hội thảo, sự kiện cộng đồng, trường học, và mạng xã hội; phối hợp với chính quyền địa phương và các tổ chức để đưa hoạt động thu gom đến gần hơn với người dân.

Mục tiêu của chương trình là giúp người dân hiểu rằng rác thải điện tử cần được xử lý đúng cách, không chỉ để bảo vệ môi trường, mà còn bảo vệ sức khỏe của chính chúng ta.

"Tại Hà Nội, chương trình đã xây dựng được 5 điểm thu gom cố định. Trong 1,2 năm qua, lượng thiết bị thu gom tăng rõ rệt, nhiều đợt thu gom lên đến hàng tấn rác điện tử. Chúng tôi cũng phối hợp với trường học và Ủy ban nhân dân các phường để tổ chức sự kiện, tuyên truyền và đổi quà khuyến khích người dân tham gia. Đặc biệt, sự tham gia của học sinh và các hộ dân tại nội thành cho thấy mức độ quan tâm ngày càng cao với vấn đề môi trường", bà Hằng thông tin.

Cũng theo bà Hằng, việc thu gom rác thải điện tử tại Hà Nội thời gian qua đã nhận được sự ủng hộ từ chính quyền địa phương và nhận thức cộng đồng ngày càng cải thiện. Nhiều người dân đã bắt đầu hiểu rằng, rác điện tử nếu không xử lý đúng cách có thể gây hại cho môi trường và sức khỏe.

Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ. Thói quen bán thiết bị cũ cho ve chai vẫn phổ biến, và một số người chưa biết đến dịch vụ thu gom miễn phí của chương trình. Ngoài ra, nguồn lực hiện tại còn giới hạn nên chưa thể mở rộng nhanh đến nhiều địa phương như mong muốn.

"Hiện tại, chúng tôi đang trong quá trình kêu gọi thêm các nhà sản xuất đồng hành tham gia chương trình, với mục tiêu tăng nguồn lực và mở rộng hoạt động thu gom đến nhiều tỉnh, thành khác ngoài Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Chúng tôi cũng sẽ tiếp tục cải tiến hình thức tiếp cận, tăng cường tuyên truyền và hợp tác với trường học, cộng đồng để việc tái chế rác điện tử trở nên gần gũi và dễ thực hiện hơn với người dân", bà Hằng nhấn mạnh.

Cũng theo đại diện "Việt Nam tái chế", những kết quả mà chương trình đã đạt được trong thời gian qua là rất đáng khích lệ, cho thấy nhận thức của người dân và doanh nghiệp về việc xử lý rác thải điện tử đã cải thiện rõ rệt. Từ chỗ chỉ thu được chưa đầy 1 tấn trong năm đầu tiên (năm 2015), đến nay chương trình đã tiếp nhận và xử lý tổng cộng hơn 140 tấn rác điện tử, chủ yếu đến từ Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội. Có những năm cao điểm, chương trình ghi nhận tới hơn 30 tấn thiết bị được thu gom.

Điều này cho thấy nỗ lực tuyên truyền, cung cấp dịch vụ miễn phí và hợp tác với chính quyền, trường học đã thực sự tạo ra thay đổi tích cực trong hành vi của cộng đồng. Tuy nhiên, với lượng rác điện tử phát sinh ngày càng tăng trong xã hội hiện đại, con số này vẫn còn rất nhỏ so với tiềm năng. Vì vậy, chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng mạng lưới thu gom, kêu gọi thêm các nhà sản xuất tham gia và nâng cao hiệu quả truyền thông để thu hút nhiều người dân cùng chung tay hơn nữa.

Bên cạnh các mô hình của Việt Nam tái chế, hiện nay, cũng có rất nhiều đơn vị đã và đang góp phần xử lý rác thải tái chế. Trong đó, nhiều chương trình như “Thu hồi pin cũ - Bảo vệ trái đất xanh”; “Đổi rác lấy quà”, “Thu hồi pin cũ”… đã được chung tay thực hiện. Tại Hà Nội, người dân vẫn có thể tìm các địa điểm thu gom pin cũ tại Hà Nội để xử lý pin đã qua sử dụng đúng cách. Trong đó có một số địa điểm tại các siêu thị Go (trước đây là BigC), cửa hàng Biti's, các điểm thu gom của Hanel Trading, và một số trường đại học như Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Tài nguyên và Môi trường…

Để rác thải điện tử không còn là mối lo

Theo GS.TS Đặng Kim Chi - nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, hiện nay, việc thu hồi, tái chế lại các kim loại quý hiếm từ rác thải điện tử hiện nay chưa được chú ý ở Việt Nam, mà lại được đưa ra nước ngoài để được tái chế. Do vậy, chúng ta phải có ý kiến để việc thu gom chất thải điện tử được triệt để, không để lẫn vào các chất thải hữu cơ dễ phân hủy để lẫn vào các loại chất thải khác, để các chất độc từ rác thải điện tử đi vào môi trường.

Cũng theo bà Chi, về việc phân loại rác tại nguồn tới đây trong dự thảo mà Hà Nội sắp góp ý, hiện đang triển khai thực hiện đó là phải tách riêng các chất thải điện tử và phải được thu gom, phân loại xử lý riêng, tận dụng lại các phần có thể sử dụng lại để giảm gánh nặng cho môi trường.

Để tiến tới một hệ thống xử lý rác thải điện tử hiệu quả, Hà Nội cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp như: Cần hoàn thiện hành lang pháp lý và ban hành các chính sách quản lý rác thải điện tử riêng biệt, rõ ràng; đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng xử lý rác điện tử hiện đại, đạt tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời kiểm soát chặt hoạt động thu gom thủ công gây ô nhiễm, bà Chi cho biết.

Rác thải điện tử là thách thức không nhỏ nhưng cũng là cơ hội để Hà Nội định hình một đô thị thông minh, phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, tăng cường truyền thông, giáo dục để người dân, đặc biệt là giới trẻ, hiểu rõ và hình thành thói quen phân loại, đưa rác thải điện tử đến đúng nơi xử lý; khuyến khích doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực tái chế, thiết kế vòng đời sản phẩm ngắn hơn và dễ tái sử dụng. Cần coi đây là một ngành công nghiệp xanh tiềm năng, góp phần phát triển kinh tế tuần hoàn của Thủ đô…

“Hà Nội nên quan tâm, hãy quan tâm ngay đi, từ bây giờ về vấn đề quản lý, thu gom, xử lý, tái chế các chất thải điện tử. Trong tương lai, càng ngày khối lượng chất thải điện tử sẽ càng nhiều”, bà Chi nhấn mạnh.

Rác thải điện tử là thách thức không nhỏ, nhưng cũng là cơ hội để Hà Nội định hình một đô thị thông minh, phát triển bền vững. Với vai trò đầu tàu cả nước, Hà Nội đang dần từng bước chuyển mình trong công tác xử lý rác thải điện tử. Điều quan trọng nhất lúc này chính là sự đồng hành của toàn xã hội, từ chính quyền, doanh nghiệp đến từng người dân, để cùng kiến tạo một tương lai xanh và lành mạnh cho Thủ đô ngàn năm văn hiến.

Bên cạnh hoạt động của các tổ chức, chính người dân cũng phải tự mình nâng cao trách nhiệm với việc xử lý rác thải điện tử trong cuộc sống hàng ngày. Theo đó, mỗi cá nhân cần không ngừng tham gia vận động tuyên truyền về tác hại của rác thải điện tử; chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm về hạn chế rác thải điện tử với những người xung quanh; lan toả những giá trị tích cực về hành trình giảm thiểu rác thải điện tử của cộng đồng; chủ động kiểm tra tuổi thọ sản phẩm; tái sử dụng sản phẩm; giáo dục bản thân, tái chế, hạn chế thiết bị điện tử, giáo dục con em mình về rác thải điện tử.

Ngoài ra, các cơ quan, tổ chức, chính quyền địa phương cần phải có sự vào cuộc quyết liệt trong công tác thu gom, xử lý rác thải điện tử; chú trọng giảm thiểu và ngăn chặn rác thải điện tử hiệu quả trong cộng đồng; tìm kiếm những giải pháp xây dựng mạng lưới thu gom chất thải điện tử hiệu quả hơn; quan tâm đến hoạt động của các cơ sở tái chế rác thải; đồng hành cùng người dân trong việc bảo vệ môi trường sống xung quanh.