Doanh nghiệp Việt cần chuẩn hoá xuất xứ, tận dụng CPTPP nâng cao năng lực cạnh tranh

Xuất xứ không phải áp lực, mà phải trở thành động lực thay đổi

Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) là một trong những Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới có hiệu lực thực thi đầu tiên. Do nhiều nước thành viên của CPTPP cũng chính là thành viên các FTA khác với Việt Nam nên tỷ lệ hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sử dụng chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) mẫu CPTPP có sự chia sẻ với mẫu C/O của một số FTA khác.

Bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) chia sẻ tại toạ đàm.

Trước bối cảnh kinh tế thế giới diễn biến rất phức tạp hiện nay, nhiều nước ban hành các chính sách thương mại mới. Trong đó có chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ dự báo sẽ tác động tới sự chuyển dịch dòng chảy xuất nhập khẩu. Cùng với đó là áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu khác. Điều này đặt ra yêu cầu như thế nào đối với việc gia tăng tận dụng ưu đãi của CPTPP? Cần làm gì để đáp ứng quy tắc xuất xứ trong Hiệp định CPTPP và khai thác tối đa thị trường các nước thành viên để giảm những tác động từ chính sách thuế đối ứng của các thị trường khác...?

Chia sẻ về vấn đề này tại toạ đàm “Tận dụng lợi thế xuất xứ trong CPTPP: Đòn bẩy tăng trưởng xuất khẩu trong bối cảnh chính sách thuế đối ứng”, do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 5/11, bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), nhấn mạnh, cần nhìn nhận quy tắc xuất xứ là áp lực để tạo động lực cho chúng ta thay đổi và có thể gần với các quy định chuẩn mực quốc tế hơn. Theo bà Hiền, xuất xứ chính là công cụ “định vị” vị trí sản phẩm trên bản đồ thương mại toàn cầu, và cũng là chiếc chìa khóa tạo lợi thế khi cạnh tranh tại những thị trường đang thay đổi nhanh.

Mặc dù xác định xuất xứ chính là chìa khóa để nâng cao tính cạnh tranh đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh thương mại quốc tế hiện nay đang diễn biến rất khó lường. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia tại toạ đàm, các doanh nghiệp cần phải thay đổi góc nhìn đó là, quy tắc xuất xứ không phải là “rào cản”, mà là tiêu chuẩn buộc phải hướng tới.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần phải biểu bản chất của xuất xứ chính là là bộ quy tắc xác định hàng hóa đến từ đâu, quyết định việc hàng hóa có được hưởng ưu đãi hay không, thiết lập hệ thống lưu trữ chuẩn chỉnh để sẵn sàng chứng minh xuất xứ khi bị kiểm tra sau thông quan. Trong khi đó, nội dung được các chuyên gia lưu ý đặc biệt, đó là, ngay cả khi đã có C/O, doanh nghiệp vẫn có thể gặp vướng mắc nếu hệ thống chứng từ lưu trữ không đạt chuẩn. Việc phối hợp xác minh không đủ, chậm hoặc thiếu dữ liệu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền hưởng ưu đãi thuế quan CPTPP - dư địa tăng trưởng lớn đi kèm sức ép cạnh tranh cao.

Bà Trần Thị Thanh Mỹ - Phó Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Sydney, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Australia chia sẻ tại toạ đàm

Ở góc độ thị trường Australia, bà Trần Thị Thanh Mỹ - Phó Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Sydney, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Australia cho rằng, kể từ khi Hiệp định CPTPP có hiệu lực thì doanh nghiệp hai nước đã tận dụng rất tốt những ưu đãi về mặt thuế quan, góp phần đưa kim ngạch thương mại giữa hai nước tăng trưởng rất mạnh trong thời gian vừa qua. Điều này cho thấy, các doanh nghiệp của Việt Nam đã tận dụng rất tốt các lợi thế liên quan đến ưu đãi về thuế quan do CPTPP mang lại.

Tuy nhiên, liên quan đến hàng hóa nhập khẩu, quy chuẩn xuất xứ, theo bà Trần Thị Thanh Mỹ, về cơ bản ngoài các tiêu chuẩn khắt khe không chỉ đáp ứng liên quan đến quy tắc xuất xứ trong CPTPP mà còn có những tiêu chuẩn riêng của thị trường Australia, và đây sẽ là một rào cản rất lớn đối với các doanh nghiệp. Tuy nhiên hiện nay một số doanh nghiệp chúng ta đang làm rất tốt việc này và tôi tin rằng, khó khăn này dần dần các doanh nghiệp khi mà chúng ta tìm hiểu thâm nhập vào thị trường chúng ta sẽ dần dần khắc phục.

Chủ động nâng cao năng lực về mặt pháp lý

Để có thể tận dụng tốt ưu đãi từ các FTA, cũng như CPTPP, theo các chuyên gia, doanh nghiệp phải nghiên cứu rõ thị trường, nhu cầu của từng thị trường. Từ đó, tối ưu hóa các chuỗi cung ứng và tập trung nâng cao tỉ lệ nội địa hóa nguyên liệu hoặc sử dụng các nguyên liệu từ các nước CPTPP. Ngoài ra, cần tranh thủ các cơ chế, sự hỗ trợ, các cơ chế và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước dành cho doanh nghiệp xuất khẩu và phối hợp với các doanh nghiệp trong cùng ngành hàng để xây dựng được nguồn lực tổng hợp, từ đó có thể cùng nhau thâm nhập vào thị trường.

Toàn cảnh toạ đàm.

Đại diện Thương vụ Việt Nam tại Australia Trần Thị Thanh Mỹ nhấn mạnh, CPTPP là thị trường tiềm năng, nhưng doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt sức ép từ các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan - dù có nước là thành viên CPTPP, có nước không, nhưng họ lại là thành viên các FTA khác (RCEP, ASEAN - Australia - New Zealand FTA) nên có lợi thế tương tự khi tiếp cận Australia.

Như đại diện thương vụ phân tích, việc nâng cao năng lực marketing, năng lực pháp lý, khả năng áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc đều là những tiêu chí “bắt buộc - không thể né”.

Trong khi đó, ở góc nhìn doanh nghiệp, bà Đỗ Thị Phương Thảo, Giám đốc Xuất khẩu Công ty TNHH Thủy sản Lenger Việt Nam xác nhận điều này là thực tế đã và đang diễn ra. Vì thế, mở rộng thị trường xuất khẩu sang các quốc gia có FTA, đặc biệt trong khối CPTPP là một định hướng rất quan trọng để đảm bảo phát triển bền vững và giảm những thiệt hại từ chính sách thuế đối ứng.

Bà Phương Thảo cũng cho biết, Lenger Việt Nam xác định, tăng tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu, nâng chuẩn truy xuất nguồn gốc và gắn thương hiệu với chuỗi cung ứng bền vững không chỉ giúp đảm bảo điều kiện xuất xứ, mà còn là vùng đệm giảm rủi ro từ biến động chính sách của Hoa Kỳ.

Doanh nghiệp Việt cần chuẩn hoá xuất xứ, tận dụng CPTPP nâng cao năng lực cạnh tranh (Ảnh minh hoạ)

Doanh nghiệp cũng nêu rõ kỳ vọng hỗ trợ từ cơ quan quản lý, nhất là cảnh báo sớm về thay đổi chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật; cùng với đề xuất chính sách tín dụng xanh để hỗ trợ đầu tư vùng nguyên liệu bền vững.

“Với sự đồng hành của các cơ quan chức năng, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể biến thách thức từ chính sách thuế đối ứng thành động lực để tái cấu trúc và phát triển xuất khẩu bền vững hơn”, bà Phương Thảo kỳ vọng.

Trước những kiến nghị, đề xuất từ đại diện phía doanh nghiệp, ở góc độ quản lý, bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, cho biết, Bộ Công Thương đang triển khai loạt giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp lý, trong đó có Nghị định mới thay thế Nghị định 31/2018; phân cấp - phân quyền; cấp C/O theo Nghị định 146 và Thông tư 40/2025…

Theo đại diện Cục Xuất nhập khẩu, chuỗi giải pháp trên hướng tới mục tiêu chung, đó là tăng tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan, nâng cao năng lực ứng xử của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ.