Đầu xuân trẩy hội Đền Và

Đền Và, còn được gọi là Đông Cung, tọa lạc tại Vân Gia, phường Sơn Tây, là một trong tứ cung linh thiêng của xứ Đoài thờ Tản Viên Sơn Thánh, vị thần đứng đầu trong Tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Ngôi đền nằm trên một quả đồi thấp, rộng hơn 2.000m2, được bao bọc bởi hàng trăm cây lim cổ thụ rợp bóng thời gian. Trong đền hiện còn lưu giữ nhiều di vật quý giá, mang đậm dấu ấn lịch sử - văn hóa.

Với những giá trị đặc biệt ấy, năm 1964, Đền Và được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia; 85 cây lim cổ cùng bốn cây cổ thụ khác được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

Đấng chú ý, định kỳ vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, Nhân dân các làng cùng thờ Đức Thánh Tản (nay là bảy tổ dân phố của phường Sơn Tây và xã Vĩnh Phú), lại long trọng tổ chức lễ hội lớn, gìn giữ mạch nguồn tâm linh truyền đời. Năm 2016, Lễ hội Đền Và đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia.

Du khách và Nhân dân địa phương nô nức tham gia hội Đền Và.

Xuân Bính Ngọ 2026 là năm chính hội Đền Và. Tâm điểm của mùa lễ hội năm nay là nghi lễ rước long ngai, bài vị Tam vị Đức Thánh Tản từ Đền Và vượt sông Hồng sang Đền Ngự Dội để tế lễ, sau đó rước trở về. Không chỉ là nghi lễ tưởng nhớ công lao Đức Thánh đối với dân, với nước, cuộc rước còn gửi gắm ước nguyện về cuộc sống yên bình, ấm no, hạnh phúc, đồng thời thắt chặt sợi dây gắn kết cộng đồng hai bờ tả - hữu sông Hồng.

Theo UBND phường Sơn Tây, lễ hội năm nay diễn ra từ chiều 2/3 đến sáng 5/3/2026 (tức từ ngày 14 đến 17 tháng Giêng năm Bính Ngọ), bao gồm đầy đủ phần lễ và phần hội. Trong đó, nghi lễ rước Đức Thánh Tản qua sông Hồng sang Đền Ngự Dội tiếp tục là điểm nhấn quan trọng, thể hiện chiều sâu văn hóa tâm linh đặc trưng của lễ hội vùng xứ Đoài.

Từ 4 giờ sáng ngày 3/3/2026 (15 tháng Giêng), đoàn rước bắt đầu khởi hành theo lộ trình: Đền Và - đường Đền Và - cầu Cộng - phố Ngô Quyền - phố Phùng Hưng - phố Phó Đức Chính - phố Lê Lợi - bến sông Hồng (khu vực tổ dân phố Hồng Hậu) và cuối cùng là vượt sông sang Đền Ngự Dội.

Trước quy mô ngày càng lớn của lễ hội và lượng người tham gia nghi lễ rước Thánh qua sông ngày một đông, Ban Tổ chức Lễ hội Đền Và năm nay triển nhiều khai điểm mới trong công tác tổ chức. Chẳng hạn, Ban Tổ chức Lễ hội Đền Và sẽ in và phát phiếu kiểm soát cho người dân, du khách khi xuống thuyền, tàu. Biện pháp này nhằm kiểm soát số lượng người trên mỗi phương tiện, tránh quá tải, hạn chế chen lấn, đồng thời chủ động hơn trong công tác điều hành, cứu hộ, cứu nạn, bảo đảm tuyệt đối an toàn giao thông đường thủy và giữ gìn sự trang nghiêm của nghi lễ truyền thống.

Đại diện Ban Tổ chức nhấn mạnh: “Nghi lễ rước Thánh qua sông là hoạt động tâm linh đặc biệt quan trọng. Việc phát phiếu xuống thuyền là giải pháp cần thiết để bảo đảm an toàn cho Nhân dân, đồng thời góp phần xây dựng lễ hội văn minh, trang trọng. Chúng tôi mong nhận được sự chia sẻ, đồng thuận và chấp hành nghiêm túc của Nhân dân và du khách”.

Cùng với đó, Ban Tổ chức tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn Nhân dân và du khách lựa chọn di chuyển qua cầu Vĩnh Thịnh, nhất là trong các khung giờ cao điểm, nhằm giảm áp lực cho giao thông đường thủy, bảo đảm an toàn và thuận tiện khi tham gia lễ hội. Các lực lượng chức năng sẽ bố trí biển hướng dẫn, phân luồng giao thông hợp lý, hỗ trợ Nhân dân trong suốt thời gian diễn ra lễ hội.

Hiện UBND phường Sơn Tây đã giao Công an phường hoàn thiện phương án chi tiết về an ninh trật tự, phân luồng giao thông, kiểm soát người lên xuống tàu, phà đúng tải trọng quy định; đồng thời đề xuất các lực lượng liên quan phối hợp bảo đảm an toàn trên các tuyến đường bộ và đường thủy. Ban Chỉ huy Quân sự phường chủ động chuẩn bị áo phao, phương tiện và vật dụng cần thiết phục vụ công tác cứu hộ, cứu nạn trong suốt thời gian lễ hội.

Không chỉ là một lễ hội lớn và đông vui bậc nhất xứ Đoài, Lễ hội Đền Và còn là cây cầu tâm linh bền vững, kết nối Nhân dân hai bờ Nam - Bắc sông Hồng trong tinh thần đoàn kết cộng đồng. Thông qua lễ hội, những giá trị tốt đẹp như lòng yêu nước, ý thức cội nguồn, tinh thần gắn bó cộng đồng và bản sắc văn hóa truyền thống xứ Đoài tiếp tục được khơi dậy, gìn giữ và lan tỏa, để mỗi người đến với Đền Và đều tìm thấy sự an yên trong tâm hồn và hướng thiện hơn trong nếp sống hôm nay.