Đánh thuế 20% lãi bán chứng khoán: Lo nhà đầu tư “quay xe”

Nhà đầu tư tính lại bài toán lợi nhuận

Một trong những thay đổi quan trọng được nêu trong Dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi là cách tính thuế đối với kênh đầu tư chứng khoán. Theo đề xuất của Bộ Tài chính, thuế suất TNCN sẽ được tính bằng 20% phần lãi ròng, tức phần chênh lệch dương giữa giá bán và giá mua sau khi trừ chi phí, tính theo năm. Cách tính này khác hoàn toàn so với quy định hiện hành, vốn áp dụng mức 0,1% trên giá bán mỗi lần giao dịch.

Sự thay đổi này ngay lập tức thu hút sự quan tâm của giới đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư cá nhân. Với họ, mức thuế mới đồng nghĩa với việc lợi nhuận sau thuế sẽ bị cắt giảm mạnh, nhất là trong bối cảnh thị trường chứng khoán vốn nhiều biến động.

Nếu chính sách thuế không được thiết kế hài hòa giữa mục tiêu ngân sách và tạo động lực cho thị trường, nguy cơ dòng vốn rời khỏi chứng khoán sang các kênh đầu tư khác là hoàn toàn có thể xảy ra. (Ảnh minh hoạ)

Chị Lê Mận (Hà Nội) chia sẻ: “Tôi đầu tư khoảng 2 tỷ đồng, chia đều vào 3 mã cổ phiếu. Năm ngoái lãi gộp khoảng 200 triệu đồng, chưa tính phí giao dịch, lưu ký. Nếu đánh thuế 20% trên khoản lãi này, tôi mất thêm khoảng 37 triệu đồng, tức lợi nhuận thực chỉ còn hơn một trăm triệu. Đấy là chưa kể nhiều năm trước còn thua lỗ liên tục do thị trường không ủng hộ.

So với việc mua một mảnh đất nhỏ vùng ngoại ô, sau một năm có thể tăng giá tương đương hoặc hơn, lại không phải chịu thuế cao như vậy, tôi thấy bất động sản hấp dẫn hơn. Thuế cao sẽ khiến những nhà đầu tư như tôi cần phải tính toán lại dòng tiền đầu tư”.

Cùng quan điểm, anh Trần Quốc Dũng (Hà Nội), một nhà đầu tư cá nhân với 5 năm kinh nghiệm cho rằng mức thuế mới sẽ đặc biệt bất lợi với những người giao dịch ngắn hạn. “Tôi chủ yếu giao dịch với vốn vài trăm triệu. Lợi nhuận mỗi năm không ổn định, có năm lời 15 - 20%, có năm gần như hoà vốn. Nếu đánh thuế 20% trên tiền lãi, thì những năm lãi thấp hoặc lỗ bù lãi sẽ càng thiệt. Bỏ công phân tích, theo dõi bảng điện mỗi ngày, cuối cùng lãi thực nhận bị cắt thêm, tôi sẽ cân nhắc chuyển tiền sang gửi tiết kiệm hoặc đầu tư đất nền vùng ven ít biến động, không phải "canh bảng" mà vẫn giữ được vốn lâu dài”.

Là một nhà đầu tư nhỏ lẻ ở TP. Hồ Chí Minh, anh Lê Thanh Hà cũng nhìn nhận, mức thuế mới có thể làm giảm động lực chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư: Thị trường chứng khoán vốn đã nhiều rủi ro, nay thêm thuế 20% trên lợi nhuận thì phần thưởng càng nhỏ lại. Anh Hà cho biết bản thân đầu tư bằng tiền nhàn rỗi, nhưng nếu lợi nhuận thực giảm sâu thì động lực tham gia thị trường cũng giảm. Thay vào đó, anh có thể xoay sang bất động sản cho thuê.

Theo các nhà đầu tư, nếu chính sách thuế không được thiết kế hài hòa giữa mục tiêu ngân sách và tạo động lực cho thị trường, nguy cơ dòng vốn rời khỏi chứng khoán sang các kênh đầu tư khác là hoàn toàn có thể xảy ra. Điều này không chỉ tác động đến thanh khoản, mà còn ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn của doanh nghiệp trên thị trường.

Dòng vốn chảy đi đâu?

Trao đổi bên lề Tọa đàm “Lực đẩy dòng vốn mới”, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cho rằng, chính sách thuế với chứng khoán không chỉ tác động đến nhà đầu tư trong nước mà còn ảnh hưởng tới nhà đầu tư nước ngoài. Mỗi quốc gia có mục tiêu thuế khác nhau nên cơ chế điều chỉnh cũng sẽ khác, tùy vào đặc thù thị trường.

Theo ông Sơn, hiện Việt Nam áp dụng cơ chế đánh thuế trên giao dịch bán, đồng thời đánh thuế vào cổ tức bằng tiền mặt hoặc cổ phiếu. Đây cũng là cách nhiều quốc gia áp dụng. Một số nước khác lại tính thuế dựa trên lãi ròng hoặc lãi vốn. Bộ Tài chính hiện đang nghiên cứu lộ trình chuyển sang cơ chế đánh thuế dựa trên thu nhập ròng của nhà đầu tư.

Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam VSDC

“Cơ chế 0,1% trên doanh số bán hiện nay khá đơn giản, dễ tính, dễ thực hiện. Trước đây, chúng ta từng cho phép nhà đầu tư lựa chọn giữa đánh thuế trên doanh số hoặc trên thu nhập cuối năm. Giờ Bộ Tài chính đề xuất phương án mới là thuế 20% trên phần lãi ròng sau khi trừ chi phí, tính theo năm. Mỗi phương án đều có ưu - nhược điểm, nhưng cần đảm bảo không làm hạn chế dòng vốn, đặc biệt là từ nhà đầu tư nước ngoài”, ông Sơn nhấn mạnh.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLAW cũng cho rằng, mức 20% là khá cao so với biểu thuế TNCN (dao động 5% - 35%), và ngang bằng thuế thu nhập doanh nghiệp. Ông Hà nhận định, hơn 99% nhà đầu tư chứng khoán hiện nay là cá nhân, họ tham gia để tích sản và tìm kiếm lợi nhuận. Nếu thuế cao, họ sẽ tìm đến các kênh khác có mức thuế thấp hơn, đồng thời đề xuất áp dụng lộ trình tăng dần thay vì áp ngay 20%.

Một số chuyên gia cảnh báo, thuế 20% sẽ phát sinh nhiều vướng mắc kỹ thuật, như xác định giá vốn (tính theo giá khớp lệnh từng lần hay bình quân), điều chỉnh sau chia cổ tức, hay chi phí hợp lệ được khấu trừ (vay margin, phí dữ liệu, phí giao dịch…). Ngoài ra, việc không cho khấu trừ lỗ lũy kế khiến nhà đầu tư có thể rơi vào tình huống “lỗ vẫn phải đóng thuế”. Ví dụ, lỗ 300 triệu đồng trong hai năm đầu, năm thứ ba lãi 100 triệu đồng vẫn phải nộp 20 triệu đồng tiền thuế.

Theo ước tính, thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2009 - 2024 có hiệu suất trung bình 9 - 12%/năm. Nếu trừ 20% thuế, lợi nhuận ròng chỉ còn 8 - 10%/năm, trong khi mức biến động tới 23%, tức rủi ro cao gấp gần ba lần lợi nhuận kỳ vọng. Điều này có thể làm giảm sức hấp dẫn so với các kênh đầu tư ổn định hơn.

Thị trường chứng khoán không chỉ là nơi kiếm lời cho nhà đầu tư mà còn là kênh huy động vốn hiệu quả cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Nếu chính sách thuế làm giảm sức hút, dòng vốn có thể chảy sang bất động sản, vàng hay gửi tiết kiệm, những kênh ít đóng góp trực tiếp vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Khi đó, không chỉ thanh khoản thị trường bị ảnh hưởng, mà cơ hội phát triển của doanh nghiệp qua kênh chứng khoán cũng bị thu hẹp, tác động tiêu cực tới tăng trưởng dài hạn.

Bảo Thoa