Chuyện về nữ thanh niên Thành Hoàng Diệu

	Đồng chí Nguyễn Thiện Nhân gặp mặt cựu TNXP các thời kỳ.
	Xây dựng Thủ đô phát triển xứng đáng với những hy sinh của các anh hùng, liệt sỹ

15 tuổi tham gia “cướp” diễn đàn

14 tuổi, khi đó đang là học sinh Trường Trưng Vương, cô bé Từ Ngọc Hoan đã đến với cách mạng qua công việc của một liên lạc viên. Tận mắt nhìn thấy người chết đói ngổn ngang trước nhà (số 6 Hàng Đào) và các tuyến phố, với lòng căm thù phát xít Nhật, cô bé Hoan khi đó đã gia nhập vào lực lượng Việt Minh, hoạt động trong đoàn thanh niên cứu quốc với mong muốn chống Pháp, đuổi Nhật khỏi đất nước, giành độc lập cho Tổ quốc. Gia đình vốn có ngành nghề kinh doanh tạp hóa, ngôi nhà ống dài hun hút ở số 6 Hàng Đào thông sang phố Hàng Cân đã trở thành địa điểm lý tưởng, rất thuận tiện để gia đình Ngọc Hoan đón cán bộ dừng chân hay đến ăn nghỉ, họp bàn bí mật.

Cụ Từ Ngọc Hoan thời trẻ.

15 tuổi, cô bé Hoan khi đó đã cùng chị gái là Từ Ngọc Trang Anh (17 tuổi) tham gia vào các nhiệm vụ: Giao thông liên lạc, canh gác cho cán bộ họp, đưa đón cán bộ ra vào nội, ngoại thành. Cụ Hoan nhớ lại: “Chị em tôi đều là học sinh Trường Đồng Khánh (niên khóa 1937-1948). Chị tôi học giỏi, hằng năm được đến nhận giải thưởng tại Phủ toàn quyền – Phủ thống sứ. Năm 17 tuổi, học trung học năm thứ ba, chị tham gia cách mạng. Ngày 17.8.1945, một số thanh niên xung phong thành Hoàng Diệu do Tổ trưởng Thái Huy, Phan Lê, Trang Anh nhận chỉ thị của Ủy ban kháng chiến Hà Nội (các đồng chí Nguyễn Khang, Nguyễn Quyết, Nguyễn Khôi) phải phá cuộc mít tinh của Tổng hội viên chức ủng hộ Chính phủ Trần Trọng Kim thân Nhật, để kêu gọi nhân dân Hà Nội ủng hộ Việt Minh, nổi dậy tổng khởi nghĩa.

Tổ tam tam chế (tổ 3 người) của cụ Hoan khi đó đã mưu trí, vượt qua mạng lưới phòng nhì và chỉ điểm cho Nhật len vào được lễ đài mít tinh. Được trang bị một khẩu súng nhỏ, cô bé Hoan được giao nhiệm vụ đứng dưới khán đài, lặng lẽ yểm trợ cho chị Trang Anh và đồng chí Phan Lê lên khán đài giật micro của Ban Tổ chức mít tinh. Sau đó, chị Trang Anh “cướp” diễn đàn, nói ngắn gọn trong vòng 2 phút báo tin với đồng bào đang tập trung tại Nhà hát Lớn về việc Nhật đầu hàng, kêu gọi nhân dân Hà Nội ủng hộ Việt Minh đứng lên tổng khởi nghĩa.

“Tôi còn nhớ rất rõ, chị Trang Anh vừa dứt lời, một lá cờ đỏ sao vàng rất to buông xuống cửa Nhà hát Lớn. Cùng lúc đó, chị Nguyễn Khoa Diệu Hồng - tuyên truyền viên của Đảng Dân chủ trong Mặt trận Việt Minh - lên diễn đàn đọc lời hiệu triệu 15 phút, kêu gọi toàn dân tham gia tổng khởi nghĩa. Khi chị Diệu Hồng lên, việc của tổ tam tam chế chúng tôi đã hoàn thành, chị em tôi nhanh chóng hòa mình vào dòng người đang phấn khích, reo hò ủng hộ cách mạng, ủng hộ Việt Minh, trở về ngôi nhà số 6 Hàng Đào thay quần áo, hoạt động buôn bán bình thường coi như không có chuyện gì diễn ra. Ngay tối hôm đó, ba mẹ con tôi cùng gấp rút cắt vải lụa may cờ đỏ sao vàng để kịp đưa tới các công sở, các phố đông dân cư quanh hồ Gươm treo cờ trong ngày 19.8.1945”, cụ Hoan xúc động nhớ lại.

Sau khi có mặt cùng chị gái “cướp” diễn đàn cuộc mít tinh ngày 17.8 tại Nhà hát Lớn, cụ Hoan còn tham gia cuộc tấn công vào trại bảo an binh trên phố Hàng Bài. Người nữ cán bộ thanh niên cứu quốc hăng hái một thời không giấu nổi niềm tự hào và xúc động khi nhớ lại chiều 19.8 năm đó, 400 lính bảo an mang cờ trắng đã đầu hàng vô điều kiện, giao nộp vũ khí cho cách mạng mà phía Việt Minh không tốn viên đạn nào.

Chuyện tổ “tam tam chế”

Những ngày tham gia đội thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu, cụ Hoan được giao nhiệm vụ nhận truyền đơn, sách báo (báo Cờ Giải phóng, Cứu quốc), tài liệu đi rải, nhiều khi cả súng đạn. Tham gia vào tổ tam tam chế (tổ 3 người), cụ Hoan cùng đồng đội đã nhiều lần mưu trí, dũng cảm hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao. Nhiều cán bộ cấp cao khi đó như ông Nguyễn Khang - Bí thư Xứ ủy, ông Vũ Oanh – phụ trách thanh niên Hà Nội, ông Lê Đức Vân – phụ trách thanh niên toàn xứ... đã được cụ Hoan đưa – đón đến điểm họp an toàn.

86 tuổi, nhưng ký ức về một thời tuổi trẻ nhiệt huyết, tham gia phục vụ cách mạng vẫn vẹn nguyên trong tâm trí cụ Từ Ngọc Hoan.

Cụ Hoan còn nhớ rất rõ, trước ngày Nhật đảo chính Pháp, Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”. Thời điểm đó, Trường Đồng Khánh - nơi hai chị em học đang sơ tán về Hưng Yên. Nhận nhiệm vụ quan trọng từ tổ chức, chị em cụ Hoan đã đi bộ ròng rã vượt mấy chục cây số từ Hưng Yên về Hà Nội để giao Chỉ thị cho các đồng chí lãnh đạo các cấp.

“Lúc đó, chị em tôi bàn nhau ăn mặc thật đẹp, rồi cuộn Chỉ thị kiểu sâu kèn, cho vào hộp kẹo ngon, coi như mình đang đi dự sinh nhật. Đến gần hết cầu, gần vào đất Gia Lâm, hai chị em bị bọn Pháp chặn lại, lục soát. Chìa hộp kẹo là quà tặng sinh nhật ra cho bọn chúng xem, vì tài liệu giấu kín dưới đáy hộp, nên bọn Pháp không phát hiện ra, hai chị em nhanh chóng được cho qua. Bữa đó, hai chị em may mắn hoàn thành nhiệm vụ” - cụ Hoan nhớ lại.

Với sự mưu trí, dũng cảm và khôn khéo, cụ Hoan còn nhiều lần thoát khỏi sự “khủng bố trắng” của Nhật. Cụ kể: “Một lần, tôi được lệnh giao mang tài liệu cho tổ chức. Hôm đó, đi gần đến ngã tư ở chợ Hôm, tôi thấy quần chúng hô to “Nó đang bắt người ở ngã tư”. Sau tiếng hô đó, tôi thấy hàng loạt lính Nhật chăng dây ngăn đường, tuýt còi náo loạn cả đường phố để bắt người, khám xét. Xác định đi tiếp là bị bắt, lộ tài liệu ngay, nên tôi rẽ vào hàng bánh cuốn gần đó ngồi ăn, rồi xin vào bếp hơ tay, tiện đó, tôi phi tang hết tài liệu đang cuộn ở tay. Nhờ vậy, lần đó, tôi may mắn không bị địch phát hiện”.

Sinh ra và lớn lên trong gia đình có bố, mẹ và các anh chị đều có chung lòng yêu nước, tự nguyện đi theo cách mạng, cả bố mẹ cụ và 5 anh em đã không ngại dùng nhà mình làm “căn cứ” nuôi giấu cán bộ, cất giữ tài liệu bí mật và vũ khí phục vụ cách mạng, góp phần nhỏ bé của mình vào việc giành chính quyền cách mạng tháng Tám năm 1945.

Sau Cách mạng Tháng Tám thành công, cụ Hoan tiếp tục cùng Đoàn Thanh niên Thành phố tích cực tham gia các công việc của Thủ đô chuẩn bị cho ngày Quốc khánh 2.9, công tác phụ nữ đường phố... Cụ Hoan cùng chị là Trang Anh đã đến các trại tế bần may vá quần áo giúp người nghèo, tham gia cứu đói cho đồng bào. Kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ (19.12.1946), cụ Hoan là thành viên Uỷ ban kháng chiến khu Đông kinh nghĩa thục cho đến khi cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi. Sau khi nghỉ hưu ( năm 1985), về địa phương, cụ Hoan vẫn tiếp tục tích cực tham gia công tác Đảng, góp phần xây dựng Thủ đô giàu mạnh, văn minh.

Bồi hồi lần giở những tấm ảnh thời trẻ cách đây 71 năm, bao nhiêu kỷ niệm về một thời tuổi trẻ nhiệt huyết, không tiếc tuổi xuân tham gia phục vụ cách mạng lại ùa về trong những câu chuyện không dứt của người nữ thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu năm xưa. Mời tôi cùng nhấp chén trà sen thơm mát, trước khi chia tay tôi, cụ Hoan nhắn nhủ: “Thế hệ cùng tham gia hoạt động với tôi có hơn 100 người, vậy mà nay đã vắng bóng nhiều rồi. Các bạn trẻ hôm nay được sinh ra và lớn lên trong điều kiện thuận lợi hơn chúng tôi rất nhiều, tôi xin chúc các bạn phát huy được sức mạnh trí tuệ, cống hiến hết mình, gấp bội lần...”.

Lan Ngọc