Cần tiếp tục lấp… lỗ hổng pháp lý

Tài xế kêu trời

Grab vừa đồng loạt công bố tăng 5 - 6% giá dịch vụ taxi, xe ôm công nghệ trên toàn quốc. Theo đó, giá cước 2 km đầu tiên cho dịch vụ GrabCar 4 chỗ tại Hà Nội, Bắc Ninh, thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Cần Thơ tăng lên 27.000 đồng, cao hơn 2.000 đồng so với trước ngày 5/12. Tại các thành phố khác như Hải Phòng, Quảng Ninh, Đà Nẵng... Grab tăng 3.000 đồng từ 22.000 đồng lên 25.000 đồng.

Grab cũng điều chỉnh tăng giá cước mỗi km (sau 2 km đầu tiên) cho dịch vụ GrabCar 4 chỗ từ 500 - 1.000 đồng tùy từng thành phố. Trong đó, 1.000 đồng là mức tăng lớn nhất áp dụng cho khách hàng tại Hà Nội và Bắc Ninh. Hiện tại, giá mỗi km GrabCar 4 chỗ tại hai thành phố này là 9.500 đồng, tương đương TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai. Doanh nghiệp này cũng điều chỉnh giá cước dịch vụ GrabCar 7 chỗ với các tỷ lệ tăng tương đương 4 chỗ.

Trong 2 ngày 7 và 8/12, nhiều lái xe Grabike đã đồng loạt tắt ứng dụng đặt xe, tập trung, diễu hành trên đường phố Hà Nội và một số thành phố khác để phản ứng, đòi quyền lợi

Với dịch vụ xe ôm công nghệ GrabBike, giá cước mỗi km (sau 2 km đầu tiên) tăng từ 3.400 đồng lên 4.000 đồng. Còn giá cước tính theo thời gian di chuyển (sau 2 km đầu tiên) tăng từ 300 lên 350 đồng mỗi phút. Đáng chú ý đối với dịch vụ xe GrabCar, Grab thu thêm 400 đồng/phút tính theo thời gian di chuyển. Đối với dịch vụ GrabCarPlus, Grab thu 500 đồng/phút tính theo thời gian di chuyển. Những động thái trên được Grab đưa ra ngay sau khi Nghị định 126 có hiệu lực, thay đổi cách tính thuế giá trị gia tăng (VAT) với dịch vụ gọi xe công nghệ như Grab, Gojek...

Bên cạnh việc tăng giá cước, Grab cũng đã thông báo đến tài xế mức tăng tỷ lệ khấu trừ trên mỗi chuyến xe. Cụ thể, với tài xế GrabCar trên mỗi chuyến xe tăng từ 23,6% lên 28,364% đối với tài xế chịu phí sử dụng ứng dụng 20%; tăng từ 28,375% lên 32,841% đối với tài xế chịu phí sử dụng ứng dụng 25% (bao gồm phí ứng dụng + phí giá trị gia tăng + thuế thu nhập cá nhân). Tỉ lệ khấu trừ tính trên doanh thu cuốc xe đối với đối tác tài xế GrabBike tăng từ 20% lên 27, 273%.

Việc tăng tỷ lệ chiết khấu đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ của các tài xế Grab. Trong 2 ngày 7, 8/12, tại Hà Nội hàng trăm lái xe Grab, trong đó phần lớn là GrabBike đã tắt ứng dụng, đến văn phòng của Công ty Grab tại Duy Tân, Cầu Giấy, Hà Nội để phản đối. Việc hàng trăm lái xe tụ tập về đây đã gây mất trật tự, lực lượng chức năng đã phải vào cuộc giữ trật tự.

Không những tụ tập về văn phòng của Grab ở Duy Tân, hàng trăm GrabBike còn diễu hành trên đường, đồng thời livestream trên facebook của các hội nhóm và cá nhân để phản đối Grab. Sự việc đã gây náo động và sự quan tâm của dư luận. Đơn kiến nghị tập thể này cũng yêu cầu Grab trả lại toàn bộ phí sử dụng ứng dụng đã thu chênh lệch từ ngày 5/12 đến nay (chênh lệch 7,23% so với trước kia) cho lái xe.

Theo nhiều tài xế GrabBike, việc tăng tỷ lệ khấu trừ thuế của Grab đã đánh thẳng vào “chén cơm” của họ, khiến thu nhập giảm. Anh Hoàng Anh Tuấn – một lái xe Grab lâu năm, cho cho rằng với mỗi cuốc xe 100.000 đồng, anh bị chiết khấu 20.000 đồng, nay bị tăng lên gần 30.000 đồng, chưa kể bị trừ các loại phí, thuế là quá cao. Bên cạnh đó việc bắt các tài xế phải gánh phần thuế VAT là không hợp lý.

Theo anh Tuấn,Grab đã có thông báo là tăng giá cước đối với mỗi chuyến xe nhưng trên thực tế mỗi cuốc xe hành khách chỉ phải trả thêm vài nghìn, trong khi đó tài xế lại bị chiết khấu thêm gần 10%. “Chạy Grab là một nghề hết sức vất vả và rủi ro, ngoài nắng nóng, khói bụi, tài xế Grab còn phải đối mặt với nguy hiểm như cướp giật, không thể bắt khách dọc đường, cạnh tranh và đôi khi chịu sự chèn ép của xe ôm truyền thống…

Chúng tôi đã chịu nhiều vất vả như vậy nay còn bị thu thêm cước phí là quá bất công. Việc tăng thuế VAT là không tránh khỏi, nhưng chúng tôi mong muốn công ty phải có sự chia sẻ với chúng tôi. Ví dụ như trước đây công ty thu 20% trên mỗi cuốc xe thì nay khi cộng thêm 10% thuế VAT công ty nên điều chỉnh lại mức thu là 10% để giữ cân bằng trong thu nhập cho người tài xế” – anh Tuấn kiến nghị.

Đồng tình với anh Tuấn, tài xế Nguyễn Văn Nhân dẫn chứng bảng tính cước một cuốc xe từ 850 đường Láng (Đống Đa) tới Bến xe Yên Nghĩa (Hà Đông) trong ngày. Cuốc xe giá 65.000 đồng nhưng sau khi bị khấu trừ các khoản, chỉ còn lại khoảng 46.000 đồng, tức bị trừ gần 30%. “Trước đây Grab thu chiết khấu 20%, tài xế còn gồng gánh được nhưng nay chiết khấu tăng thêm gần 10%, nếu trừ tiền xăng, tiền điện thoại thì tài xế không còn bao nhiêu. Do đó, chúng tôi đề nghị Grab xem xét, giảm bớt tỷ lệ chiết khấu” - anh Nhân bày tỏ.

Còn tài xế Tống Văn Thắng cho biết, anh đã thay mặt các tài xế Grab gửi đơn kiến nghị lên Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội trong đó yêu cầu Grab phải chuyển hợp đồng dân sự giữa công ty với tài xế thành hợp đồng lao động để người lao động được hưởng các quyền lợi theo Bộ luật Lao động và không tăng mức chiết khấu lên 7% trong giai đoạn này. Hiện Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội đã tiếp nhận đơn kiến nghị và hứa sẽ chuyển tới các cơ quan có thẩm quyền để giải quyết kiến nghị của các tài xế.

Điều chỉnh luật để đảm bảo đời sống cho người lao động

Chia sẻ về vấn đề này, theo luật sư Nguyễn Ngọc Hùng - Văn phòng Luật sư Kết Nối,việc thu thuế VAT 10% đối với dịch vụ taxi, xe ôm công nghệ là đúng, và công bằng với các ngành khác và các đơn vị cạnh tranh khác trên cùng ngành.Tuy nhiên, cần phải hiểu đúng - thuế VAT này là tính trên doanh thu, chứ không phải thuế thu nhập cá nhân. Thuế 10% này là hành khách trả, doanh nghiệp thu hộ, tức là, số tiền mà hành khách phải trả trong mỗi chuyến đi đã bao gồm cả VAT, và tài xế là người trung gian, họ không liên quan tới việc trả thuế này, vì vậy không thể quy chụp là việc thu thuế VAT này sẽ là giảm sút thu nhập của người lao động.

Hàng trăm lái xe Grab, đến văn phòng của Công ty Grab tại Duy Tân, Cầu Giấy, Hà Nội để phản đối

Cũng theo ông Hùng, Grab, Be, Gojek là những đơn vị kinh doanh vận tải chứ không phải cung cấp giải pháp công nghệ. Lâu nay, do văn bản pháp lý chưa có nên các hãng vận tải công nghệ khai và nộp thuế giá trị gia tăng trên phần họ được hưởng, chứ không khai và nộp thuế trên toàn bộ doanh thu. Bây giờ Nghị định 126 đã hoàn thiện cơ sở pháp lý đối với hoạt động kinh doanh vận tải công nghệ, đúng với bản chất phát sinh kinh tế cũng như thông lệ quốc tế. Còn thuế thế giá trị gia tăng là tính trên doanh thu và doanh nghiệp nộp thay người tiêu dùng.

Tóm lại, phần thuế tăng thêm này là tất yếu, còn việc cộng thêm vào chiết khấu trên mỗi chuyến xe của tài xế hay là phía Công ty Grab bỏ ra là do Grab thỏa thuận và điều chỉnh. Việc Grab tính vào phần chiết khấu của tài xế tuy gây ảnh hưởng lớn tới đời sống của họ nhưng chúng ta không thể phân định là đúng hay sai và nó không vi phạm pháp luật.Bởi mối quan hệ giữ Grab và tài xế hiện nay đang được xem như là quan hệ dân sự và được ký kết với nhau bởi hợp đồng dịch vụ. Grab không trả tiền cho tài xế, mà tài xế đang sử dụng ứng dụng do Grab gây dựng và thỏa thuận chia sẻ lợi nhuận với nhau.

Trong mối quan hệ này, Grab đang đơn phương đưa ra các quy định và tài xế bắt buộc phải thực hiện theo. Vậy nên trong trường hợp này, phía bên tài xế không thể khởi kiện đối với Grab. Cách giải quyết duy nhất chính là bên Công ty Grab và tài xế cùng nhau thảo luận để tìm ra phương án tối ưu nhất.

Trên phương diện bảo vệ quyền lợi cho người lao động, ông Tạ Văn Dưỡng –Trưởng Ban Chính sách Pháp luật, Liên đoàn Lao động Thành phố Hà Nội, cho rằng, pháp luật Việt Nam hiện hành, chưa xác định rõ mối quan hệ giữa tài xế Grab và Công ty Grab là quan hệ lao động hay quan hệ dân sự.Bởi theo Luật Lao động mối quan hệ lao động phải thỏa mãn 3 yêu tố, một là có việc làm, hai là người sử dụng lao động phải trả lương cho người lao động, ba là phải chịu sự điều hành, kiểm soát của 1 bên.

Còn theo công ước quốc tế và một số nước trên thế giới trong trường hợp này, Grab và tài xế được công nhận là người lao động và chủ sử dụng lao động. Muốn giải quyết vấn đề này thì phải xác định rõ mối quan hệ của 2 bên. Bên cạnh đó, các quy định pháp lý về vận tải hiện nay cũng không điều chỉnh hoạt động của loại hình GrabBike nên cơ quan chức năng không có cơ sở giải quyết vi phạm, tranh chấp.

Vì vậy, ông Dưỡng cho rằng cơ quan chức năng, nhất là Bộ Giao thông vận tải, cần xem xét, đưa loại hình GrabBike vào quản lý, đảm bảo quyền lợi cho cả tài xế lẫn Grab trên cơ sở pháp luật, tránh những vụ tập trung khiếu nại gây bất ổn xã hội.

Có thể thấy, mâu thuẫn lợi ích giữa tài xế xe ôm công nghệ và Công ty Grab xuất hiện từ lâu và đặt ra yêu cầu bức thiết đòi hỏi các cơ quan chức năng có thầm quyền phải có sự điều chỉnh, bổ sung về mặt quy định quy chế để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho cả 2 bên./.