Biến di sản văn hóa Thủ đô thành tài sản trong phát triển công nghiệp văn hóa

Di sản văn hóa, nguồn lực nội sinh mạnh mẽ của Thủ đô

Trải qua hơn một nghìn năm lịch sử, Thăng Long - Hà Nội luôn là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của cả dân tộc Việt Nam. Từ khi vua Lý Công Uẩn ban Chiếu dời đô năm 1010, mở đầu kỷ nguyên Thăng Long - “rồng bay lên”, đến hôm nay, Thủ đô vẫn không ngừng đổi mới, sáng tạo và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của dân tộc ra khắp năm châu.

Văn hóa Thăng Long - Hà Nội là mạch nguồn của bản sắc Việt Nam, là nơi hội tụ tinh hoa và lan tỏa niềm tự hào dân tộc.

Nếu như lịch sử đã làm nên một Thăng Long kiêu hãnh trong truyền thống, thì chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo hôm nay đang mở ra cho Hà Nội một hành trình mới - hành trình kiến tạo bản sắc trong kỷ nguyên toàn cầu hóa và công nghệ hóa.

Chúng ta đang sống trong thời đại mà văn hóa không chỉ là cội nguồn tinh thần, mà còn là năng lực cạnh tranh quốc gia. Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc vừa là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu, động lực của sự phát triển bền vững đất nước.

Trên tinh thần đó, Hà Nội - trung tâm đầu não chính trị, trái tim của cả nước - mang trên vai trách nhiệm lịch sử: trở thành hình mẫu về phát triển văn hóa trong kỷ nguyên số, nơi hội tụ trí tuệ, sáng tạo và khát vọng Việt Nam.

Với bề dày di sản hơn một nghìn năm văn hiến, Hà Nội là địa phương có mật độ di sản dày đặc bậc nhất cả nước, với 6.489 di tích lịch sử - văn hóa, gần 1.793 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê (trong đó có 06 di sản vật thể và phi vật thể được UNESCO vinh danh, 22 di tích và cụm di tích quốc gia đặc biệt, 1.165 di tích cấp quốc gia, 1.600 di tích cấp thành phố, 59 di sản được ghi vào danh mục quốc gia về văn hóa phi vật thể), 351 bảo vật quốc gia, 22 Bảo tàng ngoài công lập, 131 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước “Nghệ nhân Nhân dân” và “Nghệ nhân Ưu tú” lĩnh vực văn hóa phi vật thể và 1.350 làng nghề truyền thống.

Sức sống của ca trù cho thấy hiệu quả của hoạt động bảo tồn di sản mà thành phố Hà Nội đã triển khai.

Những giá trị ấy không chỉ là “ký ức của đất và người”, mà còn là tài sản vô giá của tương lai, là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ để xây dựng Thủ đô sáng tạo, văn minh, hiện đại.

Hà Nội cũng là địa phương đầu tiên tham gia Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng. Trong ba năm gần đây, hàng loạt sự kiện văn hóa - sáng tạo - công nghệ quy mô lớn đã được tổ chức: Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, Triển lãm Nghệ thuật số, Lễ hội Áo dài, Lễ hội Ẩm thực Hà Nội, Chương trình “Hà Nội rạng rỡ” với 3D mapping trên Tháp Rùa, Hòa nhạc Ánh sáng chào năm mới tại Hồ Tây...

Những sự kiện ấy không chỉ tạo nên những “khoảnh khắc đáng nhớ” trong đời sống văn hóa tinh thần nhân dân, mà còn nâng tầm thương hiệu văn hóa Hà Nội trên trường quốc tế. Theo bình chọn của tạp chí Time Out (Anh), Hà Nội xếp thứ 9 trong 20 điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới năm 2025.

Văn hóa Thăng Long - Hà Nội là mạch nguồn của bản sắc Việt Nam, là nơi hội tụ tinh hoa và lan tỏa niềm tự hào dân tộc. Bảo tồn di sản không phải để lưu giữ quá khứ trong tĩnh lặng, mà để đưa quá khứ bước vào tương lai. Hà Nội hôm nay đang bước vào thời kỳ phát triển mới, thời kỳ của sáng tạo, hội nhập và bản lĩnh văn hóa. Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không làm mất đi bản sắc, mà chính là phương tiện để di sản sống mãi, lan tỏa mạnh mẽ hơn, để văn hóa xưa gặp công nghệ nay, tạo nên sức sống mới cho Thăng Long - Hà Nội.

Phát huy nguồn lực, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô

Nhiều bạn trẻ thích thú với tour đêm tại Văn Miếu Quốc Tử Giám.

Việc lựa chọn lĩnh vực ưu tiên phát triển rất quan trọng đối với bất kỳ địa phương nào. Muốn phát triển công nghiệp văn hóa, Hà Nội không nên đầu tư tràn lan, mà phải lựa chọn mũi nhọn. Nhớ lại năm 2019, khi Hà Nội xây dựng thương hiệu sáng tạo để trình UNESCO công nhận Hà Nội thuộc mạng lưới thành phố sáng tạo, sau rất nhiều cân nhắc, Hà Nội chọn lĩnh vực thiết kế, bởi đây là lĩnh vực bao trùm; cả âm nhạc, điện ảnh, thời trang, kiến trúc… đều có thiết kế.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng: "Hiện nay, việc chọn lĩnh vực mũi nhọn phải dựa trên lĩnh vực đó có thể hiện đặc trưng của Hà Nội không, xét trên thực trạng, tiềm năng... Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Hà Nội nên tập trung trước tiên cho du lịch văn hóa, vì có nhiều di sản, điểm đến, văn hóa phát triển. Bên cạnh đó, Hà Nội có ẩm thực rất độc đáo, với phở, cốm đều được công nhận là di sản - việc tập trung lĩnh vực này vừa thể hiện được tình yêu Hà Nội, vừa tác động tích cực đến kinh tế - xã hội".

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cũng chỉ dẫn, tháng 7 vừa qua, tại Kỳ họp thứ 25, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết về việc lập khu phát triển trung tâm công nghiệp văn hóa và Nghị quyết thành lập khu phát triển thương mại, văn hóa với nhiều cơ chế, chính sách ưu đãi. Đây là hai quyết sách quan trọng, mở ra cơ hội để Hà Nội phát huy nguồn lực phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, để các nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống, đó là một quá trình dài, đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ và sự đầu tư tâm huyết.

Trước hết, thành phố cần nâng cao nhận thức và sự đồng thuận của toàn xã hội. Từ các cấp ủy, chính quyền, cơ quan quản lý đến doanh nghiệp, người hoạt động văn hóa và người dân đều phải có sự hiểu biết rõ ràng về ý nghĩa, mục tiêu của nghị quyết để cùng triển khai hiệu quả.

Tiếp đến là vấn đề nguồn lực. Để hiện thực hóa được các nghị quyết, phải huy động được tối đa nguồn lực xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực tư nhân tham gia cùng thành phố. Điều này cũng đồng nghĩa với việc chúng ta cần đổi mới cách thức quản lý văn hóa theo hướng cởi mở, linh hoạt hơn.

Cùng với đó, yếu tố quan trọng nhất vẫn là con người. Đội ngũ cán bộ, đặc biệt ở cấp cơ sở, phải được nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu mới, đồng thời, cần huy động thêm lực lượng nhân sự chất lượng cao từ bên ngoài.

Cuối cùng, thành phố phải thường xuyên tổ chức các sự kiện tôn vinh, quảng bá, lan tỏa những mô hình hay, cách làm hiệu quả. Khi đó, xã hội sẽ có thêm cảm hứng, còn các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân sẽ có thêm động lực để tiếp tục đồng hành, góp sức cho sự phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Trên cơ sở thực tiễn công tác quản lý, khai thác, phát huy giá trị của di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám, TS Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm để phát huy nguồn lực, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Trước hết, bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước và thành phố, Trung tâm xác định chuyển đổi số, sáng tạo và công nghiệp văn hóa là ba yếu tố không thể tách rời nhau, mà phải gắn bó chặt chẽ. Muốn phát triển công nghiệp văn hóa, không thể không chuyển đổi số, không thể không sáng tạo. Ba nội dung này luôn được Trung tâm xác định là yếu tố quan trọng, xuyên suốt trong mọi hoạt động.

Nhận diện được nguồn lực của di tích, song do thời gian, điều kiện, nhiều dữ liệu của Văn Miếu đã không thể lưu giữ được, nên ngoài những giá trị cảnh quan mà khách tham quan nhìn thấy trực tiếp, Trung tâm luôn cố gắng phát huy các giá trị phi vật thể, thể hiện những giá trị tinh thần thông qua ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo để truyền tải những giá trị trừu tượng thành những sản phẩm cụ thể phục vụ khách tham quan.

"Thời gian qua, chúng tôi cũng đặc biệt quan tâm việc huy động nguồn lực cộng đồng để phát triển công nghiệp văn hóa. Văn Miếu đã phối hợp rất hiệu quả với các chuyên gia trong nước và nước ngoài, biến những tiềm năng của di tích trở thành những sản phẩm hết sức cụ thể, bước đầu đáp ứng nhu cầu của khách tham quan", TS Lê Xuân Kiêu chia sẻ.