Xây dựng quan hệ lao động hài hoà: Cán bộ công đoàn cần có bản lĩnh

Theo ban Quan hệ lao động- Tổng LĐLĐ Việt Nam, mặc dù đã giảm về quy mô, số lượng, nhưng trong năm 2014, trên địa bàn cả nước vẫn xảy ra 287 cuộc tranh chấp lao động dẫn đến ngừng việc tập thể. Nguyên nhân chủ yếu của các cuộc tranh chấp này là do chủ doanh nghiệp vi phạm những quy định của pháp luật, cố tình "bỏ quên" các quyền cơ bản và lợi ích hợp pháp, chính đáng của NLĐ về lương, thưởng, bữa ăn giữa ca... Gần đây nhất, vụ đình công của gần 700 công nhân Công ty TNHH Sunny Wide VN tại KCN Mỹ Phước, tỉnh Bình Dương, có nguyên nhân từ việc chủ DN không quan tâm thưởng tết, lương tháng thứ 13 cho công nhân. "Công ty Sunny Wide VN không có kế hoạch thưởng tết  cho công nhân. Tập thể đã gửi kiến nghị cho lãnh đạo công ty nhưng không có hồi âm. Lãnh đạo công ty có hứa sẽ chi trả lương tháng 13 ở mức bằng 70% lương tháng, nhưng cũng chỉ là hứa miệng chứ chưa có văn bản chính thức nào", một công nhân cho biết.  Nhiều vụ đình công khác xảy ra trước đó cũng do công nhân bị o ép quyền lợi, nên tức nước vỡ bờ.

Cũng theo ban Quan hệ lao động, 66% số cuộc tranh chấp lao động năm 2014 xảy ra tại doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, 32% số cuộc xảy ra tại các doanh nghiệp ngoài nhà nước. Hầu hết các cuộc tranh chấp lao động đều xảy ra tại các DN quan hệ lao động giữa chủ sử dụng lao động và NLĐ còn “lỏng lẻo”, vai trò của CĐ cơ sở rất mờ nhạt, thậm chí có nơi thiếu vắng hẳn vai trò của CĐ cơ sở, do DN chưa thành lập CĐ.  Do vậy, việc xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa vẫn còn là bài toán khó và luôn là một đòi hỏi tất yếu, cấp thiết đối với tổ chức CĐ.  

Theo nhận định của nhiều cán bộ CĐ, một trong những vấn đề “nóng” nhất hiện nay trong quan hệ lao động tại các DN ngoài Nhà nước là tình trạng vi phạm về chế độ tiền lương, BHXH, BHYT, BHTN. Các cuộc thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật lao động tại doanh nghiệp mà tổ chức CĐ phối hợp với ban ngành chức năng tiến hành đều ghi nhận lỗi phổ biến mà DN mắc nhiều nhất là không trả đủ tiền làm thêm giờ, làm đêm và "quên" đóng BHXH, BHYT, BHTN cho NLĐ. Nhiều DN ký hợp đồng trả lương cho NLĐ chỉ cao hơn mức lương tối thiểu  50-100 nghìn đồng. Trong khi đó, mức lương trên hợp đồng lao động là cơ sở thực hiện chế độ BHXH, BHYT, trợ cấp cho NLĐ. Đây là một hình thức DN lách luật, né tránh việc thực hiện nghĩa vụ đối với NLĐ khiến họ bị thiệt thòi.

Một số DN hàng tháng vẫn trích tiền lương của NLĐ nhưng nợ BHXH kéo dài, thậm chí trốn đóng, chiếm đoạt tiền BHXH của NLĐ… Trong bối cảnh đó, CĐ cơ sở - đại diện duy nhất bảo vệ quyền lợi cho NLĐ có trách nhiệm chính trong việc tham gia điều tiết quan hệ lao động trong DN, nhưng hiện nay hầu hết cán bộ CĐ cơ sở đều là người làm công ăn lương của chủ DN, chưa đủ tầm, đủ sức thương lượng. Hơn thế, số lượng các DN chưa thành lập tổ chức CĐ trên cả nước cũng như Hà Nội vẫn còn rất nhiều. Chính vì thế, nếu chỉ dựa vào CĐ, mục tiêu xây dựng quan hệ lao động hài hòa sẽ còn rất gian nan. Song, với vai trò đại diện của NLĐ, hơn ai hết, CĐ vẫn là người tiên phong, giữ vai trò chủ chốt trong việc xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa.

Theo Phó Chủ tịch LĐLĐ TP Hà Nội Đặng Minh Thuần, mối quan hệ lao động hài hòa trong DN một phần phụ thuộc vào NLĐ, nếu NLĐ nắm chắc pháp luật lao động, họ có thể bảo vệ quyền lợi của mình và chia sẻ được với DN những khó khăn, vướng mắc, góp phần xây dựng quan hệ lao động tốt đẹp hơn. Do đó, ngoài việc chỉ đạo CĐ các cấp đẩy mạnh thực hiện hỗ trợ DN xây dựng quan hệ lao động hài, ổn định, tiến bộ và phát triển, LĐLĐ TP yêu cầu các cấp CĐ đa dạng hình thức phổ biến, tuyên truyền pháp luật cho NLĐ, giúp họ hiểu và hành xử đúng luật. Các cấp CĐ Thủ đô cũng cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ đủ trình độ, năng lực và bản lĩnh chính trị vững vàng để có thể đeo bám, thực hiện tới cùng mục tiêu giảm thiểu tranh chấp lao động, đình công, xây dựng quan hệ lao động hài hòa.

Ngọc Linh