Những đống khổ của đời

Nói chuyện về nghề, Vũ Văn Lợi thường đọc bài thơ vui do một người bạn làm tặng anh: “Luật hàng ngày tụng như sư/ Bênh cho thân chủ cứ như người nhà/ Vung tay đứng trước phiên toà/ Thế gian chỉ có luật là lớn lao”. Chuyện làm nghề luật sư với anh cũng vô tình. Sau khi tốt nghiệp đại học luật, Vũ Văn Lợi làm cho một công ty tầu biển Việt Xô tại Hải Phòng, anh thích kinh doanh hơn là làm luật. Một lần đi chơi tại Quảng Ninh, Vũ Văn Lợi gặp một người phụ nữ bị chồng đuổi ra đường, không được chia tài sản, trong khi chính chị là người làm ra tiền trong gia đình. Người phụ nữ này đau khổ tột cùng mà không biết kêu ai, không biết tìm ai giúp đỡ, gã chồng vũ phu đã ngoại tình còn đối xử tàn nhẫn với vợ. Gặp cảnh bất công, thương người phụ nữ hàng xứ, “máu luật” lại nổi lên, Vũ Văn Lợi quyết định giúp người phụ nữ này khởi kiện ra toà đòi công lý. Cuối cùng thì gã chồng định cướp không tài sản của chị buộc phải ra khỏi nhà. Câu chuyện “anh hùng cứu mỹ nhân” đã có hậu, sự thật được công nhận, luật pháp được thực hiện nghiêm minh, và cũng từ đây Vũ Văn Lợi trăn trở và quyết định chuyển sang làm nghề luật sư như số phận cuộc đời. Năm 1994 Vũ Văn Lợi trở về Hà Nội mở văn phòng tư vấn luật, rồi văn phòng luật sư, và bây giờ là Công ty Luật TNHH Hoà Lợi thuộc đoàn luật sư Hà Nội.

Gần 10 năm anh làm kinh tế ở Hải Phòng, kiến thức luật học trong trường đã bị rơi vãi mất nhiều. Làm luật sư thì không thể lơ mơ về luật được, thế là anh lao vào đọc lại tất cả các loại luật: Dân sự, Hình sự, Kinh tế, Đầu tư, Hôn nhân gia đình…Nhiều đêm anh thức trắng đọc lại mấy bộ luật để sáng hôm sau trả lời tư vấn cho khách hàng. Mỗi khi giúp được một người là anh thấy nhẹ trong tâm. Tính tới nay luật sư Vũ Văn Lợi đã giúp thân chủ mà chủ yếu là những người      nghèo, nông dân khởi kiện hàng trăm vụ án hành chính, đòi quyền lợi chính đáng. Theo ông Lê Huy Được, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư Hà Nội, luật sư Vũ Văn Lợi là một trong những người làm nhiều án hành chính nhất trong cả nước.

Vũ Văn Lợi cũng không thể lý giải được tại sao mình lại “lao đầu” vào án hành chính khiến anh phải lao tâm khổ tứ. Hiện nay rất ít luật sư nhận án hành chính vì họ nghĩ rằng sẽ thua kiện. Chính một số thẩm phán cũng ngại nhận xử án hành chính vì sợ liên luỵ, mấy ai đã dám tuyên cho chủ tịch huyện, chủ tịch tỉnh thua kiện bao giờ. Luật sư Lợi nhớ lại, có một phụ nữ bị giám đốc công ty buộc thôi việc trái pháp luật, chị đã tìm tới anh cầu cứu. Sau nhiều lần thương thảo không thành, luật sư Lợi đã giúp người phụ nữ này làm đơn khởi kiện ra toà đòi công lý. Toà đã huỷ quyết định buộc thôi việc, tuyên cho thân chủ thắng kiện. Đây là vụ án hành chính đầu tiên của anh thắng kiện. Có lẽ từ vụ án này mà mọi người đã tìm tới anh mỗi khi có oan ức, mỗi khi quyền lợi hợp pháp bị xâm hại bởi những quyết định hành chính sai trái, hành vi hành chính phạm luật của những người đứng đầu cơ quan, chính quyền các cấp và những cán bộ thực thi chuyên môn.

Gặp được luật sư Vũ Văn Lợi rất khó, mỗi ngày anh ngồi trên xe chạy hàng trăm cây số. Bà con ở nhiều tỉnh thành trong cả nước hễ cảm thấy bị oan sai là tìm tới luật sư Lợi, chính thế mà địa phương nào anh cũng có thân chủ. Bà con ít người có điều kiện đến được văn phòng của anh tại Hà Nội, mà chủ yếu gọi điện kêu cứu mời anh xuống, có người ở tận Cà Mau, mảnh đất cuối cùng đất nước. Nhận được điện thì phải đi thôi, nhiều khi tới nơi mới té ra “nói vậy mà không phải vậy”, chỉ là chuyện cãi cọ nhau trong xóm thôi họ cũng mời luật sư vào giúp đỡ.

Một trong những việc mà luật sư làm án hành chính hay bị gây khó khăn nhiều nhất là khâu làm thủ tục bảo vệ quyền lợi cho thân chủ, sao chụp hồ sơ. Không ít phiên toà chủ toạ còn không cho luật sư nói dài, phân tích mọi góc cạnh của luật, thẩm vấn, tranh luận tới cùng. Và dù luật sư có nói hay bao nhiêu đi chăng nữa thì cuối cùng toà vẫn tuyên thua cuộc. Có vị thẩm phán còn nói thẳng với luật sư rằng, án hành chính ở cấp huyện khó xử cho thắng lắm, thôi các bác cứ củng cố hồ sơ cho chắc rồi chờ lên phúc thẩm xem sao. Thậm chí các cơ quan hành chính cũng ra sức cản trở mỗi khi luật sư xin sao chép các quyết định hành chính, trích lục bản đồ địa chính, sổ mục kê… liên quan tới vụ án. Người viết bài này từng tham dự nhiều phiên toà hành chính do luật sư Vũ Văn Lợi bảo vệ, hầu như đều bị tuyên thua ở cấp sơ thẩm, rất ít vụ án hành chính thắng được tại cấp sơ thẩm, thậm chí phúc thẩm. Nhiều vụ án hành chính, với chứng cứ rành rành, người khởi kiện hoàn toàn có cơ sở, vậy mà tỷ lệ thắng vẫn rất thấp. Mỗi lần bị tuyên “bác đơn” của thân chủ ở cuối phiên toà là mỗi lần buồn thấu tim đối với luật sư tâm huyết với nghề như Vũ Văn Lợi. Âu cũng là cái nghiệp kế sinh nhai, như anh nói: “Tội trời đày”. Những người bị thu hồi đất không đúng quy định, thiếu thủ tục, đền bù không thoả đáng tìm tới nhờ, thuê luật sư chả nhẽ lại từ chối.

Tuy nhiên, chính luật sư Vũ Văn lợi lại là người giúp thân chủ thắng kiện nhiều nhất trong các vụ hành chính. Nhiều vụ bị tuyên thua ở sơ thẩm và phúc thẩm, nhưng lại được toà án tối cao xem xét. Với kinh nghiệm dày dạn và trình độ chuyên môn sâu, anh đã tư vấn cho cả chính quyền các cấp thực hiện đúng quy trình, trình tự thủ tục thu hồi đất, giải quyết khiếu nại, nhờ đó mà đã hạn chế khiếu kiện khá nhiều. Để bảo vệ được thân chủ trong những vụ án khởi kiện quyết định thu hồi đất trái luật thì luật sư phải thông thạo, thậm chí thuộc lòng nhiều bộ luật như Luật Đất đai, Luật Hành chính, Luật Dân sự…và các nghị định thi hành. Nhìn những tập hồ sơ dày cả ngang tay với mấy trăm bút lục của một vụ án hành chính thì nguời ngoại đạo không thể tưởng tượng được sức lao động của luật sư phải bỏ ra như thế nào.

Nói về nghề luật sư bây giờ thì không ít người nghĩ tới chuyện bỏ nhiêu tiền để thuê, tuy nhiên với Vũ Văn Lợi thì không làm được việc ấy, thân chủ toàn thành phần “bần nông” thì lấy đâu tiền để chạy chọt. Theo như anh chia sẻ: “Cũng may là thân chủ của mình toàn người nghèo, thậm chí nhiều người khốn khổ nên chẳng có tiền lo. Thôi thì cứ trung thành với nghiệp, sống vì nghề, lấy luật pháp ra làm tiêu chí, cứ đúng luật mà làm”. Với quan điểm như vậy nên luật sư Vũ Văn Lợi đã dành thời gian nghiên cứu vụ án rất kỹ lưỡng, thuộc luật như thuộc lòng bàn tay, chính vì thế tại các phiên toà anh đã phân tích vụ án theo góc độ khoa học hơn. Anh Tâm sự: “Làm nghề luật sư mà không giỏi nghề thì nguy hiểm lắm”.

Một trong những hoạt động mà luật sư Lợi dành nhiều quan tâm là bảo vệ, bào chữa miễn phí cho người nghèo trong cả nước, mặc dù bản thân cũng còn nhiều khó khăn. Hồ sơ án hành chính của luật sư Vũ Văn Lợi chất đầy nhà, đầy tủ trong văn phòng. Anh bảo đó là những đống khổ của đời anh, muốn thoát ra cũng không được.

Tư Kiện