Người giữ hồn giống đào Thất Thốn

Bí mật loài hoa vương giả

Tiếp chúng tôi ngay tại vườn nhà vào những ngày cuối năm, anh Lê Hàm bắt đầu câu chuyện bằng hoài niệm thú chơi chơi hoa ngày tết cổ truyền. Anh nói: Các cụ từ xưa quan niệm đào để trừ tà, quất để cầu an…nên những ngày đầu năm mới, sắc đỏ thắm của những cánh đào hay vàng óng ả của những trái quất căng mọng thường mang lại may mắn, tốt lành cho gia chủ. Đào Nhật Tân vốn nổi tiếng khắp cả nước với những giống đào bích, đào phai, đào thế nhưng người sành chơi thường săn lùng bằng được chậu đào Thất Thốn – thứ đào vương giả không chỉ thể hiện đẳng cấp người chơi mà còn là niềm tự hào của những nghệ nhân bền bỉ gắn bó với nghiệp trồng đào.

Anh Lê Hàm cho biết: “Khách đến mua hoa thường bỏ qua những gốc đào xù xì, nằm trầm mặc nơi góc vườn. Họ không biết rằng, đó mới chính là đào Thất Thốn. Giống đào Thất Thốn luôn bắt người trồng cũng như người chơi phải sống trong tâm trạng phấp phỏng, chờ đợi bởi ngay cả những nghệ nhân với hàng loạt bí quyết cắt tỉa, cấy hãm…cũng không dám chắc đào Thất Thốn của mình năm nay có đạt kết quả như ý hay không”. Như để minh chứng cho thú chơi có phần rủi ro này, anh Hàm trầm ngâm cắt nghĩa: “Đặc trưng của đào Thất Thốn là ra hoa ở những vị trí không ngờ tới, không nhất thiết cứ phải vị trí cuối ngọn, đầu cành như nhiều giống đào khác. Khắp thân cây đen sẫm, xù xì dường như âm thầm ấp ủ nội lực để chờ thời điểm phù hợp bừng lên sắc đỏ ấm áp. Trước đây, có nhiều nghệ nhân trồng đào Thất Thốn nhưng qua nhiều năm giống đào này không cho hoa đúng vụ (đúng ngày tết) mà thường đơm nụ trổ bông vào dịp rằm tháng giêng đổ ra. “Đào Thất Thốn ra hoa lỗi nhịp không những khiến nghệ nhân thất thu về công sức, tiền bạc mà còn kéo theo cả những trăn trở về kinh nghiệm tích lũy làm thế nào để nắn cho hoa nở theo ý mình…”.

Mỗi thốn đào dài chừng một đốt ngón tay. Cứ 7 thốn lại cho một nhịp trổ hoa đủ 7 bông. Đào Thất Thốn có 4 kiểu hoa đặc biệt: hoa sẫm, hoa phai, hoa đơn, hoa kép, hoa nhung… Tuy nhiên loại đào cho ra màu hoa nhung đỏ thẫm có sức hấp dẫn hơn cả. Tùy theo kỹ thuật của người trồng mà cho ra hoa có cánh đào nhiều hay ít. Dưới bàn tay của nghệ nhân Lê Hàm, có bông cho ra tới 40 – 50 cánh đỏ thẫm tràn đầy sức sống, tương phản với vẻ xù xì của thân cây khiến người thưởng hoa bất ngờ. Đặc điểm của giống đào này luôn đẹp từ lúc nở cho đến khi tàn. Đào Thất Thốn khoe sắc bền bỉ trong suốt vòng đời của mình để rồi khi tàn cũng vẫn nguyên thế mà rũ xuống, tuyệt đối không có cánh hoa rụng lả tả quanh gốc như các loại đào phai, đào bích thông thường.

58623

Thú chơi kỳ công

Trầm tư kể về quãng thời gian dài theo đuổi giống đào khó tính này, anh Hàm cho biết, để nắn cho đào nở đúng vụ thì phải tốn nhiều công sức, tiền bạc. Nếu như các giống cây khác, yếu tố thời tiết khá quan trọng ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây thì với đào Thất Thốn việc trồng không khác nào đánh bạc với thời tiết. “Với thời tiết nắng ấm thì buộc phải hãm đào bằng cách hạn chế ánh sáng, tưới nước hay điều chỉnh nhiệt độ cho phù hợp để hãm đào ra hoa trước Tết”, anh Hàm bật mí.

Anh Hàm kể, ngay từ bé anh đã quen thuộc với việc cuối năm cùng chiếc xe đạp cọc cạch chở những gốc đào rong ruổi khắp phố phường Hà Nội để rao bán. Thế nhưng phải tới năm 1989, khi phục viên về làng, anh may mắn được các cụ cao niên trong làng truyền cho nghề trồng đào, đặc biệt giống đào Thất Thốn quý hiếm với lời dặn dò phải góp phần khôi phục và duy trì cho những thế hệ sau này… Vốn  là “con nhà nòi” trong việc trồng đào nên niềm tin của những nghệ nhân trồng đào đã cháy lên bao đam mê ấp ủ trong anh.

58622

Không chỉ kế thừa mà Lê Hàm còn âm thầm tích lũy những kinh nghiệm của riêng mình để đúc kết thành bí kíp cho đào ra hoa đúng vụ. Không quản ngại, anh còn lặn lội lên Lào Cai, Sơn La…để tìm hiểu về giống đào Thất Thốn. Giữa những cuộc đi về, xuôi ngược, những tháng ngày lăn lộn bên từng tấc đất, chậu hoa là những thất bại. “Có những năm đào Thất Thốn ồ ạt trổ bông trước tết nhưng lại có những năm hàng trăm chậu đào nằm im lìm trầm mặc để rồi tận tới khi vào mùa lễ hội đầu năm, đào mới thủng thẳng ra hoa. Những lần như thế khiến không ít nghệ nhân trong làng nản lòng mà bỏ cuộc. Thế nhưng vào một ngày cách đây gần chục năm, trong một chuyến đi thực tế ở Sơn La, khi anh mệt mỏi lê bước tới một miệng hang với ý định ngồi nghỉ ngơi để suy nghĩ về quyết định từ giã cuộc chơi thì anh bắt gặp luồng ánh sáng le lói từ trong hang. Khi tiến lại gần, đập vào mắt anh là hai nụ hoa đào tràn đầy sức sống dính trên thân cây xù xì. Nhận ra đây chính là giống đào Thất Thốn trong vườn nhà, Lê Hàm như quên hết mệt nhọc vội hăm hở đào đất trong hang, đo nhiệt độ rồi cẩn thận đánh dấu lại địa điểm này và bắt xe về Hà Nội. Ngay sau đó anh nhờ chuyên gia nông nghiệp phân tích, so sánh chất dinh dưỡng trong mẫu đất anh lấy về với đất bãi sông Hồng và nuôi lại đam mê trồng đào Thất Thốn. Trong làng, nhà nào trồng đào Thất Thốn là anh tìm đến hỏi kinh nghiệm rồi cứ vừa thử nghiệm vừa đi tìm lời giải cho sự thất bại.

Trải qua không biết bao nhiêu thất bại, Lê Hàm hôm nay mới thực sự thu lợi được từ việc trồng đào Thất Thốn. Anh chân thành chia sẻ: “Nghe nói giá thuê cây tới cả trăm triệu thì ai cũng muốn trồng. Nhưng ít ai biết rằng, hơn 20 năm nay, mình chưa được một bữa cơm ngon, một giấc ngủ yên bởi ngày nào cũng lăn lộn ngoài vườn từ sáng sớm tới tối nhọ mặt người. Chi phí, công sức cho việc chăm bón đào Thất Thốn cũng tốn gấp nhiều lần so với những loại đào khác. Ví như phải đầu tư cả một gian phòng với điều hòa 2 chiều để “chiều” tính khí thất thường của giống đào quý này. Nghề trồng đào Thất Thốn quả là kỳ công”.

PV