Phim chiến tranh: Đâu chỉ có súng ống

Quá giả và quá cũ

Đã từ lâu, điện ảnh Việt trông chờ và kỳ vọng một bộ phim chiến tranh Việt Nam có tầm vóc chân thực, hùng tráng và đầy cảm xúc. Bởi vậy phim chiến tranh luôn là thể loại thách thức các nhà làm phim. Sau mấy năm vắng bóng, gần đây, liên tiếp những bộ phim chiến tranh được ra mắt khán giả như “Những người viết huyền thoại”, “Sống cùng lịch sử”, “Đường lên Điện Biên”…

Mang một góc nhìn trẻ về cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước, Những người viết huyền thoại nói về những gian khổ ác liệt, anh hùng của bộ đội xây dựng đường ống xăng dầu cung cấp cho mặt trận dọc đường Trường Sơn thời kỳ 1969 – 1970. Cạnh đó là quân dân nơi hậu phương chống trả cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ vô cùng anh dũng. Tuy gặt hái được nhiều thành công tại Liên hoan phim VN lần thứ 18 và Cánh diều vàng 2013, nhưng Những người viết huyền thoại vẫn có doanh thu thảm hại. Phim nặng các cảnh đì đùng bom đạn mà nhẹ các khúc lắng sâu. Kỹ xảo còn non, nhiều tình huống còn vô lý và dễ dãi, “Những người viết huyền thoại” vẫn cũ về ý tưởng, chi tiết thiếu tập trung, giàn trải.

Hai bộ phim ra mắt nhân dịp kỷ niệm 60 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ: Sống cùng lịch sử và Đường lên Điện Biên thực sự không để lại ấn tượng cho khán giả. Bộ phim “Sống cùng lịch sử” có nội dung khá thú vị khi đặt những bạn trẻ hóa thân vào các nhân vật dân công, chiến sĩ - năm xưa để làm thay đổi suy nghĩ, nhận thức của những người trẻ bàng quang với lịch sử. Song bộ phim mới dừng ở việc minh họa lịch sử, như một phim tài liệu được dựng lại chứ chưa tạo được sức hút với khán giả như một phim truyện điện ảnh.
Cũng như “Sống cùng lịch sử”, “Đường lên Điện Biên” do Đài Truyền hình Việt Nam đặt hàng đạo diễn Bùi Tuấn Dũng (đạo diễn của nhiều bộ phim chiến tranh như: “Đường thư”, “Những người viết huyền thoại”…) vẫn thiếu độ chân thực, nhiều chi tiết chưa thực tế không phù hợp với thời kỳ những năm kháng chiến đói khổ.

Khán giả trẻ - những người chưa hề biết đến chiến tranh sẽ dễ dàng bị thuyết phục từ những câu chuyện hư cấu của các nhà điện ảnh khôn khéo. Còn với thế hệ cha anh từng tận mắt chứng kiến và chiến đấu trong bom đạn sẽ khó bằng lòng vì thời xưa đâu có thế. Nếu vẫn đi theo con đường mòn, thiếu nhận thức mới thì chắc chắn rằng phim chiến tranh sẽ không thoát khỏi cảnh chiếu một lần rồi xếp kho.

Khó bởi kinh phí

Không ít đạo diễn Việt ngại làm phim chiến tranh bởi gánh nặng hàng đầu là vấn đề kinh phí. Để có một phim chiến tranh thu hút người xem, bên cạnh cốt truyện hấp dẫn, diễn xuất ấn tượng của dàn diễn viên thì yếu tố cần và đủ là không khí chiến trận với sự hiện diện của các phương tiện, khí giới, bom, đạn... Vì vậy, với kinh phí khiêm tốn thì làm phim đời thường đã khó, làm phim chiến tranh còn khó hơn nhiều bởi thể loại phim này rất cần sử dụng kỹ xảo.

Kinh phí cho Những người viết huyền thoại là 10 tỷ đồng. Đối với những bộ phim thị trường chiếu rạp với kinh phí đầu tư chỉ đôi ba tỷ đồng thì con số 10 tỷ là không nhỏ. Nhưng để làm nên một bộ phim chiến tranh chân thực và sinh động như Những người viết huyền thoại thì quả là quá eo hẹp. Riêng chi phí quảng bá, PR cho bộ phim có thể chiếm đến 20 – 30%, thậm chí có nhiều phim chiếm đến 50% tổng kinh phí sản xuất phim.

Đạo diễn Bùi Tuấn Dũng, “cha đẻ” của “Những người viết huyền thoại”, “Đường như” và phim đặt hàng “Đường lên Điện Biên”, chia sẻ: “Làm phim về chiến tranh phải có tiền và thời gian. Nếu phim “Đường lên Điện Biên” được đặt hàng từ ba năm trước, tôi cũng không thể làm được. Hiện nay, kỹ thuật mới, máy móc hiện đại mới giúp làm được bộ phim. Phim được sử dụng rất nhiều kỹ xảo, phải tái tạo lại mọi thứ.

Phim chiến tranh đang phải đối mặt với rào cản kinh tế nên vẫn thiếu bóng một bộ phim xứng tầm vóc với những hình ảnh hùng tráng, khốc liệt từ khói lửa, bom đạn, súng ống… Với thể loại phim cần phải sử dụng nhiều kỹ xảo mà kinh phí có giới hạn quả là bài toán khó cho các nhà làm phim. Nên thật dễ hiểu vì sao trong những năm gần đây điện ảnh Việt chuyển hướng nhắm vào dòng phim giải trí – vừa không phải đau đầu nghĩ kịch bản, lo chuyện kinh phí mà vẫn đại thắng doanh thu phòng vé.

Không riêng bài toán kinh phí, những bộ phim chiến tranh đang rơi vào tình trạng “không có thì thiếu, có thì lại thừa”. Thực tế có rất nhiều phim chiến tranh sản xuất hướng vào dịp kỷ niệm như “Mùi cỏ cháy” hay mới đây “Sống cùng lịch sử”, “Đường lên Điện Biên” không chỉ chịu cảnh xếp kho mà thất bại hơn là làm xong không có cơ hội ra rạp. Lý do vì chất lượng chưa đạt nên chưa được công chúng đón nhận. Với chi phí hàng tỷ đồng cho mỗi bộ phim lịch sử chỉ để chiếu trong đợt kỷ niệm quả là một sự lãng phí.

Để làm được những bộ phim chiến tranh kinh điển làm mê mẩn triệu trái tim khán giả như “Chung một dòng sông”, “Vĩ tuyến 17 ngày và đêm” hay “Cánh đồng hoang” vẫn là giấc mơ xa vời và là bài toán khó thách thức các nhà điện ảnh Việt.

Nguyễn Hoài