Nhà máy đèn Bờ Hồ - Hành trình thắp sáng Thủ đô

Ngày 5/1/1895, Nhà máy đèn Bờ Hồ chính thức đi vào vận hành. Lúc này Nhà máy có 2 máy phát điện một chiều công suất 250 kW, tổng công suất là 500 kW. Ngày 5/1/1895 là thời điểm đầu tiên thành phố Hà Nội được chiếu sáng bằng năng lượng điện.

Toàn bộ điện năng sản xuất từ Nhà máy đèn Bờ Hồ chủ yếu cấp cho các công sở, tòa đốc lý, ngân hàng, khách sạn, biệt thự và khu phố người Pháp. Trong khi đó, hàng vạn người Việt vẫn phải sống dưới ánh sáng mờ nhạt của đèn dầu, đèn măng-sông, và thậm chí là những ngọn đèn dầu ép từ lạc và vừng.

Nhà máy đèn Bờ Hồ được người Pháp xây dựng tại phố Prancis Garnier.

Những năm đầu sau khi Nhà máy đèn Bờ Hồ đi vào hoạt động, việc cung cấp điện chưa được ổn định. Khoảng cuối năm 1925, tại Nhà máy đèn Bờ Hồ, 2 lò hơi mới, tổ máy mới 1.500 kW đã hoàn thành việc lắp đặt và đi vào hoạt động, nâng công suất lên 3.000 kW.

Năm 1928, tại Nhà máy đèn Bờ Hồ đã có tổ chức Công hội lãnh đạo công nhân đấu tranh với chủ đòi cải thiện đời sống lao động. Năm 1929, các thành viên Đông dương Cộng sản Đảng của Nhà đèn đã thành lập Công hội đỏ, tham gia vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ vang dội và Hiệp định Geneva, Hà Nội đứng trước bước chuyển mình lịch sử. Khi Pháp rút lui, âm mưu cuối cùng của họ là phá hoại hệ thống điện, di dời máy móc, tài liệu kỹ thuật, biến Hà Nội thành một thành phố không điện, không nước, với hy vọng sẽ làm tê liệt cuộc sống khi chính quyền cách mạng tiếp quản. Chính những công nhân Nhà máy đèn Bờ Hồ đã kiên cường đấu tranh, không cho người Pháp thực hiện ý đồ. Cuộc đấu tranh không tiếng súng của những người thợ điện được tổ chức bài bản, khéo léo, vừa giữ gìn tài sản Nhà nước, vừa đảm bảo an toàn tuyệt đối trong giai đoạn giao thời đầy bất ổn.

Sáng 10/10/1954, khi đoàn quân cách mạng tiến vào tiếp quản Thủ đô, dòng điện từ Nhà máy đèn Bờ Hồ vẫn tỏa sáng khắp các phố phường. Từ giây phút đó, người dân Hà Nội lần đầu tiên thực sự làm chủ ánh sáng của chính mình. Sau ngày hoàn toàn được giải phóng, Hà Nội lúc này có hơn 70 trạm điện rải rác trên các tuyến phố. Từ mỗi trạm này tỏa ra một mạng lưới điện hạ thế 110V/220V vươn ra bán kính khoảng 500m-1.000m, cấp điện cho đèn công cộng, nhà dân và các cửa hàng, cửa hiệu.

Vào ngày 21/12/1954, sau 2 tháng kể từ khi tiếp quản Thủ đô, mặc dù rất bận việc nước nhưng Bác Hồ vẫn dành thời gian đến thăm Nhà máy đèn Bờ Hồ. Bác căn dặn “Nhà máy này bây giờ là của nhân dân, của Chính phủ, của các cô các chú. Các cô các chú là chủ thì phải gìn giữ nhà máy, làm cho nó phát triển hơn nữa”. Lời Bác ngày đó đã trở thành kim chỉ nam trong hành động, là nguồn động viên to lớn cho các thế hệ thợ điện Thủ đô.

Sau hơn 70 năm thực hiện sứ mệnh “Điện đi trước một bước”, hạ tầng lưới điện phân phối tại Hà Nội đã được đầu tư phát triển mạnh mẽ về quy mô và công nghệ hiện đại theo hướng tự động hóa trong công tác quản lý kỹ thuật vận hành, xây dựng lưới điện thông minh nhằm nâng cao độ tin cậy cung cấp điện và tối ưu hóa lưới điện thành phố.

Nhà máy đèn Bờ Hồ rực sáng ngày Giải phóng Thủ đô.

Từ khi ánh đèn điện đầu tiên được thắp sáng lên ở Nhà máy đèn Bờ Hồ, nơi đây đã chứng kiến và lan tỏa ánh sáng sự nghiệp cách mạng, đấu tranh giải phóng dân tộc của Đảng và công cuộc đổi mới sau này. Trải qua giai đoạn lịch sử khó khăn, vượt lên tất cả, ngày nay thành phố Hà Nội đã có những bước phát triển mạnh mẽ, vươn mình cùng dân tộc.

Nhà máy đèn Bờ Hồ được xây dựng từ những năm cuối thế kỷ 19, công trình kiến trúc Pháp này mang nhiều giá trị về lịch sử, kỹ thuật và nghệ thuật. Trải qua năm tháng, Nhà máy đèn Bờ Hồ vẫn được các thế hệ Thợ điện Thủ đô gìn giữ và phát triển.

Người dân, du khách, những người yêu lịch sử Hà Nội có thể trải nghiệm không gian, kiến trúc quý giá này qua công nghệ thực tế ảo 360°.