Ngân hàng tăng cường ngăn chặn lừa đảo qua tài khoản

Những chiếc bẫy ảo, thiệt hại thật

“Giả danh nhân viên ngân hàng”, “chuyển nhầm tiền cần hoàn lại”, “xác minh giao dịch bị treo”... là những kịch bản lừa đảo không mới, nhưng đang ngày càng biến tướng, được thiết kế tinh vi, đánh vào tâm lý sợ hãi hoặc lòng tham của người dân. Các đối tượng thường mạo danh cơ quan công an, viện kiểm sát, tòa án, ngân hàng hoặc công ty tài chính, yêu cầu người dùng cung cấp thông tin tài khoản, mã OTP, đăng nhập vào đường link giả mạo hoặc thậm chí dụ dỗ chuyển tiền trực tiếp.

Không ít trường hợp, người dùng mất tiền ngay sau khi đăng nhập vào một trang web giả danh ngân hàng có giao diện giống y như thật, hoặc chỉ vì một cú nhấp chuột vào đường link “tra cứu khoản vay” do kẻ lạ gửi. Mọi hoạt động lừa đảo đều diễn ra nhanh chóng, có tổ chức và có khả năng che giấu giao dịch tốt, khiến việc truy vết trở nên khó khăn.

Không chỉ dừng lại ở việc giả mạo các cơ quan chức năng, thời gian gần đây, nhiều đối tượng còn sử dụng chiêu trò mạo danh người quen trên mạng xã hội để nhờ chuyển khoản, vay tiền gấp, sau đó gửi thông tin tài khoản lạ để chiếm đoạt. Tinh vi hơn, một số nhóm lừa đảo còn tạo ra hệ thống “ngân hàng ảo”, với giao diện giả lập giống các trang web ngân hàng chính thức, đánh lừa người dùng đăng nhập thông tin cá nhân, mật khẩu và mã OTP.

Ngân hàng Nhà nước phát động phong trào “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” và “Bình dân học vụ số” ngành Ngân hàng gắn với thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.

Một hình thức phổ biến khác là chiêu trò “tuyển cộng tác viên kiếm tiền online”, yêu cầu người tham gia hoàn thành các nhiệm vụ như chuyển khoản để “ứng trước” rồi hoàn lại gấp đôi, gấp ba. Nhiều người mất cảnh giác, đã chuyển khoản vào các tài khoản do nhóm lừa đảo điều khiển mà không hay biết.

Đặc biệt, các đường dây tội phạm công nghệ cao có xu hướng sử dụng tài khoản ngân hàng “thuê” hoặc “mua lại” từ người khác - thường là những người không nắm rõ rủi ro, đã bán thông tin tài khoản cá nhân với giá rẻ. Những tài khoản này trở thành “địa chỉ trung gian” để rửa tiền, chuyển tiền đa tầng, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc truy vết dòng tiền.

Nhiều chuyên gia an ninh mạng cảnh báo, lừa đảo tài khoản ngân hàng tại Việt Nam đang thay đổi từng ngày, từ hình thức đến mức độ tổ chức. Khi người dân ngày càng tiếp cận với dịch vụ số, thì việc nhận diện rủi ro và nâng cao cảnh giác trở thành lá chắn quan trọng đầu tiên - trước cả những công nghệ bảo mật phức tạp từ phía ngân hàng.

Chuyển đổi số là tất yếu

Trước diễn biến phức tạp đó, nhiều ngân hàng đã chủ động tăng cường các biện pháp ngăn chặn lừa đảo tài khoản. Các ngân hàng lớn hiện đều triển khai hệ thống cảnh báo sớm, tự động phát hiện giao dịch bất thường, khóa tài khoản khi có dấu hiệu đáng ngờ. Một số đơn vị ứng dụng AI để phân tích hành vi, nhận diện rủi ro theo thời gian thực; kết hợp xác minh khuôn mặt, thông tin sinh trắc học, đánh giá độ tin cậy của tài khoản nhận tiền.

Đặc biệt, có ngân hàng đã phối hợp với Bộ Công an và Cục An toàn thông tin để chia sẻ danh sách “tài khoản có dấu hiệu lừa đảo” trên toàn hệ thống, từ đó chặn giao dịch tức thời. Việc hiển thị mức độ tin cậy của tài khoản thụ hưởng dưới dạng cảnh báo màu sắc cũng đang được nghiên cứu, thử nghiệm.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trong ngành ngân hàng không chỉ là xu hướng mà là nhu cầu cấp thiết. Tại Hội nghị phát động phong trào “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” ngành Ngân hàng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng đã khẳng định: Chuyển đổi số là con đường tất yếu để phát triển bền vững và hội nhập quốc tế. Vì vậy, chúng ta vui vẻ, phấn khởi, nhiệt huyết cùng nhau bước đi - không ngần ngại và không thể có cản trở.

Thống đốc nhấn mạnh: “Chuyển đổi số bắt đầu từ thay đổi tư duy và nhận thức. Không ai được đứng ngoài cuộc”. Theo đó, để chuyển đổi số thực chất, ngành ngân hàng đang tập trung xây dựng nền tảng số toàn diện: từ đào tạo nội bộ, khung kỹ năng số, đến tăng cường truyền thông giúp khách hàng chủ động nhận diện rủi ro lừa đảo.

Hàng loạt sáng kiến số trong ngành ngân hàng đã và đang được phát động rộng rãi, hướng đến mục tiêu xây dựng văn hóa tự học, thích nghi nhanh với công nghệ, từ đó hình thành hệ sinh thái tài chính số an toàn, minh bạch, đáng tin cậy.

Trong bối cảnh lừa đảo công nghệ cao biến hóa liên tục, ngành ngân hàng đang trở thành một trong những ngành tiên phong trong chuyển đổi số và nâng cao năng lực phòng vệ. Tuy nhiên, để ngăn chặn triệt để, cần sự phối hợp đa ngành, từ các bộ, ngành liên quan, lực lượng công an, đến chính quyền địa phương và đặc biệt là chính người dân.

Việc nâng cao năng lực cảnh báo, hoàn thiện hành lang pháp lý xử lý tài khoản lừa đảo, ứng dụng công nghệ xác thực thông minh, đồng thời giúp người dùng thay đổi tư duy về “an toàn số”, chính là điều kiện then chốt để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế số mà Nghị quyết 57-NQ/TW đã đặt ra. Giữa không gian mạng đầy rủi ro, một tài khoản ngân hàng không chỉ là nơi giao dịch mà còn là “cánh cửa” dẫn tới niềm tin. Và giữ được niềm tin đó chính là trách nhiệm mà ngành ngân hàng đang dốc lực thực hiện.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, biện pháp kỹ thuật là chưa đủ. Điều cốt lõi là nâng cao nhận thức, giúp người dân biết cách phòng vệ từ sớm. Nếu người dùng không thay đổi hành vi, vẫn tin vào các đường link lạ, vẫn cung cấp OTP cho người gọi điện, thì hệ thống dù thông minh đến mấy cũng khó bảo vệ kịp.

Bảo Thoa