Gieo chữ nơi lưng chừng trời

Cơ sở vật chất khó khăn

Cách thành phố Lào Cai hơn 80km, Ngãi Thầu là xã biên giới của huyện Bát Xát, nằm trên cao chót vót. Dẫu được lãnh đạo phòng Giáo dục Đào tạo huyện Bát Xát dẫn đường nhưng phải mất hơn 4 giờ, chiếc xe gầm cao mới bò lên tới Trường tiểu học xã Ngải Thầu. Từ trung tâm huyện, chúng tôi men theo đường tỉnh 158, con đường càng lúc càng hẹp dần, chưa hết đoạn cua tay áo này lại sang đoạn cua tay áo khác khiến người ngồi trên xe hết nghiêng sang trái lại đổ sang phải. Đi hơn 50km, xe bắt đầu qua một khu rừng, nhiệt độ đột ngột giảm và cái lạnh ào ạt đến. Qua xã Y Tý, Ngải Thầu đón chúng tôi bằng một bầu trời đặc quánh mây mù. Suốt mấy chục cây số đường lên Ngải Thầu, chúng tôi như đang ở trên những đám mây bồng bềnh. Càng lên cao, mây và sương càng dày hơn. Bác tài phải giảm tốc hết mức, đèn mù được bật lên, còi xe nhấn liên tục. Ấy thế mà, thi thoảng tôi không khỏi thót tim khi ngay trước mặt lù lù một chiếc công nông từ trên đỉnh dốc lao tới. Con đường nhỏ, một bên là vách đá một bên là vực sâu buộc xe phải lùi lại nhường đường. Trường tiểu học Ngải Thầu hiện ra giữa mù sương. Trong cái lạnh cắt da, từng tốp học sinh tụm năm, tụm ba má ửng hồng do nẻ tò mò nhìn những người khách lạ.

58453

58452

Chủ tịch xã Lồ A Xính giới thiệu với chúng tôi rằng, Ngải Thầu là xã vùng cao biên giới với địa hình  phức tạp, đường giao thông đi lại hết sức khó khăn, dân cư ở rải rác trên những triền núi, sống hoàn toàn bằng nghề nông. Xã có 7 thôn bản với 362 hộ (100% dân tộc H’Mông) với 1.810 nhân khẩu. Toàn xã có 500 học sinh đến trường ở 3 cấp học mầm non, tiểu học và trung học cơ sở. Trường tiểu học Ngải Thầu có cán bộ giáo viên và học sinh nhiều nhất với 295 học sinh ở 19 lớp, tất cả học sinh đều phải ở nội trú.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Giáo dục huyện Bát Xát tiếp lời, toàn huyện có 83 trường học trong đó hầu hết thuộc xã nằm trong diện 135 (xã nghèo) với hơn 2.000 giáo viên, nhu cầu nhà ở công vụ, nhà lưu trú cho học sinh rất lớn nhưng do điều kiện ngân sách hạn chế nên chỗ ở, sinh hoạt, học tập của thầy và trò rất khó khăn. Xã Ngải Thầu cũng không nằm ngoài khó khăn chung ấy. Trường có 27 giáo viên đều có gia đình riêng, hoặc bố mẹ ở xa nên tất cả đều có nhu cầu về chỗ ở. Cá biệt có trường hợp cả hai vợ chồng giáo viên đều cắm bản, con cái phải sống với ông bà. Nếu không có tình yêu con trẻ, tâm huyết với nghiệp trồng người thì các thầy cô không thể bám trụ nơi đây.

Kiên trì cắm bản

Giữa cái rét như cắt từng thớ thịt khi nhiệt độ ngoài trời xuống tới 5 độ C, anh Phạm Đức Vinh, Hiệu phó Trường tiểu học Ngải Thầu trải lòng: Sinh ra và lớn lên ở huyện Vụ Bản ( Hà Nam), một lần lên thăm ông bà đi khai hoang ở Bát Xát, những ánh mắt trẻ thơ trong trẻo nơi đây đã hút hồn anh. Học hết lớp 12, anh nộp hồ sơ vào Trung cấp sư phạm Lào Cai. Năm 2000, tốt nghiệp ra trường, giữa nhiều lựa chọn, anh xung phong lên Ngải Thầu. “Những ngày đầu tiên cắm bản buồn và nhớ nhà vô cùng. Ở nơi mà quanh năm mây mù, không điện, không nước, bà con sống tự cung tự cấp, khiến tôi cũng nản. Có những hôm đi vận động trẻ đến trường, được chủ tịch xã dẫn đi bản, tôi sức trai mà chùn chân mỏi gối mới gặp được ngôi nhà sàn thấp lè tè bên vách núi. Mừng lắm nhưng cũng buồn ngay vì hầu hết người trong nhà không biết nói tiếng Kinh. Mọi cuộc đối thoại đều thông qua chủ tịch xã. Họ bảo, “chưa ấm cái bụng thì chưa cần tìm con chữ”, nên cho dù chúng tôi vận động thế nào, họ cũng không cho con em đến trường, anh Vinh kể lại những ngày đầu lập nghiệp.

“Đêm nằm ở lán bên trường học, gió rít từng hồi, đêm tối mịt mùng, tôi đã từng nghĩ sẽ bỏ nghề. Nhưng chỉ sáng mai thôi, nhìn thấy ánh mắt trong veo của mấy học trò… lòng tôi lại vui trở lại. Và tôi hiểu, việc gieo chữ nơi phên giậu Tổ quốc này, cần lắm sự kiên trì”, anh Vinh nói.

Đến giờ anh Vinh cũng không ngờ đã gắn bó với nơi này mười năm có lẻ. Anh bảo, từ năm 2005 khi đường điện được kéo về các bản, nhận thức của người dân cũng đã tốt hơn. Việc vận động trẻ đến trường không còn khó khăn như những ngày đầu.

“ Nơi này đã cho tôi tìm thấy một nửa cuộc đời mình. Vợ tôi sau khi sinh cháu thứ 2 xin được về dạy ở vùng thấp hơn. Còn tôi, xác định cắm bản lâu dài nơi này, vợ ở nhà vừa làm mẹ, vừa làm bố nuôi hai con. Nhiều lúc, về nhà con gái hỏi, bao giờ bố lại về mà rớt nước mắt. Tiền bạc sao bù đắp được thiệt thòi cho con trẻ? Nhưng cứ nghĩ đến đám trẻ vùng cao còn khó khăn hơn con mình, tôi lại ngược đèo, ngược dốc để lên bản”,  giọng anh Vinh trùng lại.  

Ở ngôi trường này, mỗi thầy cô một hoàn cảnh khác nhau nhưng tất cả đều rất trẻ và đều đam mê trồng người. Trong gian phòng bằng nứa lá dựng tạm bên bìa rừng, sát trường học, cô giáo Lý Thị Hiên, quê Thái Bình kể, tốt nghiệp trung cấp sư phạm cô xung phong lên đây. Việc đầu tiên để trụ lại nơi này là phải chịu khó, chịu khổ và chịu rét, đặc biệt là phải biết uống rượu. Người dân tộc chân chất, thật thà nhưng cũng khái tính. “Ngày đầu tiên em xuống bản, đến nhà nào cũng “ mời cô giáo uống rượu”. Theo thói quen dưới xuôi em chỉ nhấp nhấp lấy lệ. Vậy là chủ nhà “ không ưng”. Mất ba tháng sau được đồng nghiệp dạy uống rượu, dạy cách nói chuyện với người H’ Mông em mới dám quay trở lại bản”, cô Hiên nói. Giờ thì Hiên đã lấy chồng, cũng gửi con về cho bố mẹ ở quê chăm. Mỗi năm Hiên chỉ có 3 tháng hè trọn vẹn dành cho gia đình.

N. Huyền