Phát triển công nghiệp môi trường - hướng tới ngành kinh tế độc lập, bền vững

Cần coi công nghiệp môi trường là một ngành kinh tế thực thụ

Trong tiến trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, công nghiệp môi trường đang nổi lên như một trụ cột quan trọng, vừa góp phần bảo vệ tài nguyên, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững. Ngành này bao gồm nhiều lĩnh vực: xử lý chất thải, nước thải, khí thải, tái chế, sản xuất thiết bị môi trường, dịch vụ kỹ thuật, với thị trường ước tính hàng tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, tiềm năng ấy vẫn chưa được khai thác xứng đáng.

Toàn cảnh tọa đàm "Phát triển ngành công nghiệp môi trường thành ngành kinh tế độc lập đóng góp quan trọng trong cơ cấu kinh tế quốc dân"

Ông Phạm Sinh Thành - Quyền Trưởng phòng Môi trường Công Thương - Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công Thương) chia sẻ, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách phát triển công nghiệp môi trường, nhưng việc thực hiện còn chậm, thiếu cơ chế khuyến khích đầu tư, chưa tạo được sự gắn kết giữa các doanh nghiệp trong ngành. Hiện công nghiệp môi trường vẫn được xem là lĩnh vực phụ trợ, chứ chưa được nhìn nhận đúng như một ngành kinh tế độc lập.

Cũng theo đại diện Bộ Công Thương, việc xác lập vị thế kinh tế cho công nghiệp môi trường là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy phát triển. “Phải coi đây là ngành sản xuất có sản phẩm, thị trường và giá trị gia tăng riêng. Khi đó, Nhà nước mới có thể ban hành chính sách hỗ trợ phù hợp, còn doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư công nghệ, con người và tài chính”, ông Thành nhấn mạnh.

Đề cập đến vấn đề kinh tế xanh và tuần hoàn, TS. Trần Văn Lượng - Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp môi trường Việt Nam cũng cho rằng, công nghiệp môi trường phải được coi là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Đây không chỉ là lĩnh vực chi phí, mà là lĩnh vực đầu tư có khả năng sinh lợi, đóng góp GDP và tạo việc làm.

Trên thực tế, nhiều địa phương và doanh nghiệp đã triển khai mô hình xử lý, tái chế rác thải hoặc sản xuất năng lượng từ chất thải, mang lại hiệu quả kinh tế và xã hội rõ rệt. Tuy nhiên, đa số dự án vẫn nhỏ lẻ, manh mún, chưa hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Việc ứng dụng công nghệ cao, tự động hóa và chuyển đổi số còn hạn chế, khiến năng suất và khả năng cạnh tranh chưa cao.

Để phát triển đúng hướng, theo các chuyên gia, cần định vị rõ công nghiệp môi trường trong cơ cấu kinh tế quốc dân, đưa lĩnh vực này trở thành một bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn của đất nước.

Hoàn thiện chính sách, tăng nội lực doanh nghiệp để tạo đột phá

Một trong những rào cản lớn hiện nay là hệ thống chính sách, pháp luật về công nghiệp môi trường còn thiếu tính đồng bộ, chưa có cơ chế ưu tiên đủ mạnh cho doanh nghiệp. Các chuyên gia cho rằng, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chí, ngành nghề, sản phẩm và thị trường của công nghiệp môi trường; đồng thời có chính sách tín dụng, thuế, đầu tư ưu đãi cho doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này.

Ông Phạm Sinh Thành - Quyền Trưởng phòng Môi trường Công Thương - Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp (Bộ Công Thương) chia sẻ tại toạ đàm.

Theo thông tin tại toạ đàm, hiện cả nước hiện có khoảng 500 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực môi trường, trong đó hơn 100 doanh nghiệp có năng lực sản xuất thiết bị và công nghệ xử lý đạt chuẩn khu vực. Tuy nhiên, phần lớn gặp khó về vốn, chính sách ưu đãi và khả năng cạnh tranh. Theo các chuyên gia, nếu có cơ chế hỗ trợ đúng hướng, doanh nghiệp trong nước hoàn toàn có thể chiếm lĩnh thị trường, tiến tới xuất khẩu thiết bị, công nghệ và dịch vụ môi trường.

Một số ý kiến tại tọa đàm cũng đề xuất xây dựng Quỹ phát triển công nghiệp môi trường, hỗ trợ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo; khuyến khích hình thành cụm công nghiệp môi trường, nơi tập trung các doanh nghiệp sản xuất thiết bị, vật liệu, linh kiện và dịch vụ kỹ thuật. Cùng với đó, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp - viện nghiên cứu - hiệp hội - chính quyền địa phương để thúc đẩy hợp tác, chia sẻ nguồn lực và lan tỏa tri thức.

Bên cạnh các chính sách kinh tế, công tác đào tạo nhân lực chất lượng cao cũng là yếu tố quan trọng, bởi công nghiệp môi trường đòi hỏi đội ngũ kỹ sư, chuyên gia có trình độ chuyên môn sâu, am hiểu công nghệ và có khả năng quản lý, vận hành hiện đại.

Theo ông Phạm Sinh Thành, Bộ Công Thương đang xây dựng Chiến lược phát triển ngành công nghiệp môi trường Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn 2050, trong đó xác định mục tiêu đưa công nghiệp môi trường trở thành lĩnh vực kinh tế độc lập, có năng lực cạnh tranh trong nước và quốc tế.

TS. Trần Văn Lượng cho rằng, cùng với việc hoàn thiện thể chế trong nước, Việt Nam cần mở rộng hợp tác quốc tế, tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) để phát triển thị trường xuất khẩu thiết bị, dịch vụ và công nghệ môi trường. “Nếu Nhà nước có cơ chế hỗ trợ và doanh nghiệp dám đầu tư, chỉ trong 10 năm tới, công nghiệp môi trường hoàn toàn có thể trở thành ngành mũi nhọn - vừa bảo vệ môi trường, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế”, ông Lượng khẳng định.

Phát triển công nghiệp môi trường không chỉ là yêu cầu trong công tác bảo vệ môi trường, mà còn là chiến lược kinh tế dài hạn trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Khi chính sách đồng bộ, doanh nghiệp được tiếp sức và thị trường vận hành minh bạch, công nghiệp môi trường sẽ thực sự trở thành ngành kinh tế độc lập, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của Việt Nam.