Bà Nguyễn Thị Bình nêu quan điểm về đổi mới giáo dục hiện nay

Giáo dục nước ta đang đứng truớc những thách thức và cơ hội chưa từng có do yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững...Nguyên Phó chủ tịch nước nói.

Bài viết của bà Nguyễn Thị Bình, Nguyên Phó Chủ tịch Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam như là một nội dung góp ý, định hướng phát triển giáo dục và đào tạo, đặc biệt trong vấn đề khoa học công nghệ.

Vấn đề này đặt ra trong bối cảnh toàn cầu hoá ngày càng sâu rộng, khoa học – công nghệ ngày càng tiến triển mạnh mẽ, nhiều vấn đề về môi trường, dân số, khí hậu… nảy sinh theo chiều hướng ngày càng gay gắt. Để đáp ứng yêu cầu mới, rõ ràng giáo dục không thể cứ như hiện nay mà cần phải có sự thay đổi căn bản và toàn diện.

Muốn giáo dục thay đổi căn bản và toàn diện thì các quyết sách về giáo dục không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc trước mắt mà còn phải tạo cơ sở để phát triển toàn bộ hệ thống giáo dục với tầm nhìn vài thập kỷ. Như vậy, mỗi quyết sách phải được cân nhắc kỹ càng trên cơ sở những luận cứ khoa học.

Việc ngành giáo dục tổ chức một hội thảo tập hợp các nhà khoa học nghiên cứu về giáo dục trong cả nước là một sáng kiến, một sự tái khởi động cần thiết về chuẩn bị cho những thay đổi căn bản và toàn diện về giáo dục. Đây là một cơ hội tốt để suy ngẫm và thảo luận về khoa học giáo dục cũng như về sự cần thiết phải đổi mới cách nghĩ, cách làm đối với giáo dục.

Đổi mới về khoa học giáo dục

Nói đến khoa học giáo dục, là đụng chạm đến một lĩnh vực nghiên cứu phức tạp vào loại nhất. Phức tạp, vì đối tượng của nó là con người từ tuổi ấu thơ cho đến tuổi trưởng thành, và ngày nay, khi loài người mong muốn xây dựng một xã hội học tập, với ý tưởng "giáo dục cho mọi người" và "học suốt đời", thì đối tượng nghiên cứu của khoa học giáo dục lại mở rộng đến con người ở mọi lứa tuổi. Phức tạp, còn vì phạm vi nghiên cứu của khoa học giáo dục ngày càng rộng lớn mà vấn đề được đặt ra để nó giải quyết lại vốn đã tồn tại từ rất lâu.

Song ở mỗi thời đại, mỗi quốc gia, dân tộc lại cần có lời giải đáp riêng của mình. Đó là, "Con người, trước hết là trẻ em, cần phải học những gì và tại sao lại phải học những điều đó?" Gần đây hơn, do sự phát triển của xã hội, lại thêm: "Làm thế nào để mọi trẻ em đều được học và đều học được?". Dù nhiều đề tài, đề án nhưng suy đến cùng phải chăng mọi nghiên cứu về khoa học giáo dục đều hội tụ ở chỗ tìm đáp án cho hai câu hỏi đó sao cho phù hợp với thực tiễn đất nước và đặc điểm thời đại?

Ngày nay ở nước ta, vai trò của khoa học giáo dục đã được thể chế hoá. Luật giáo dục 1998 cũng như Luật giáo dục 2005, đều có quy định: Nhà nước ưu tiên phát triển khoa học giáo dục và yêu cầu mọi chủ trương, chính sách về giáo dục phải được xây dựng trên cơ sở kết quả nghiên cứu khoa học giáo dục. Tuy nhiên, khoa học giáo dục nước ta chưa thực hiện được vai trò dẫn dắt của mình. Bộ Chính trị (khoá X) trong thông báo 242 ngày 15/4/2009 đã nhận định: "Chất lượng nghiên cứu khoa học giáo dục còn bất cập, chưa đề ra được những giải pháp kịp thời, có hiệu quả để khắc phục hạn chế, yếu kém…

Ba mức cơ bản đánh giá học trò tiểu học thay chấm điểm

Một số chính sách về giáo dục còn chủ quan duy ý chí, xa thực tế, thiếu sự đồng thuận của xã hội". trong khi nhiều vấn đề tồn đọng đã lâu chưa có giải pháp thì giáo dục nước ta lại đối mặt với nhiều vấn đề mới nảy sinh mà chưa có giải pháp nghiên cứu đáng kể nào. Chẳng hạn, các vấn đề: thị trường giáo dục, chiến lược hội nhập quốc tế, triển khai hệ thống giáo dục mở… Như vậy, có thể nói, khoa học giáo dục nước ta đã tụt hậu so với thực tiễn giáo dục; nó không những không phát huy được vai trò làm cơ sở cho việc xây dựng chủ truơng, chính sách giáo dục, mà trong nhiều trường hợp trở thành thứ khoa học minh hoạ chính sách.

Vì sao lại có tình trạng như vậy?

Trước hết, về động lực nghiên cứu. Sứ mệnh của nhà khoa học, tất nhiên bao gồm cả khoa học giáo dục, là tìm chân lý. Sứ mệnh này được thực hiện khi bản thân nhà khoa học có nhu cầu tìm chân lý, coi đó là động lực của mình. Nhưng nhu cầu này chỉ trở thành động lực khi các nhu cầu bậc thấp hơn được thoả mãn, trong đó có nhu cầu đời sống (ăn, mặc, ở) và nhu cầu an toàn cá nhân. Giải thích về tình trạng một số người trong giới khoa học chạy sô với các dự án, các công việc làm thêm, không thực sự dốc toàn tâm toàn ý vào việc nghiên cứu, có ý kiến: "Khoa học khó có thể cho đi trước bát cơm!" Để có lời giải thoả đáng làm cơ sở cho việc xây dựng chính sách liên quan đến động lực nghiên cứu của các nhà khoa học giáo dục thì có lẽ cần khảo sát, điều tra một cách căn cơ, bài bản.

Thứ hai, về môi trường nghiên cứu. Nhiều ý kiến cho rằng môi trường nghiên cứu của chúng ta có vấn đề. Các nhân tố ngoài khoa học còn lấn át các nhân tố khoa học. Các nhân tố ngoài khoa học thì có nhiều thứ. Điều các nhà nghiên cứu về khoa học giáo dục muốn nói đến trước hết là sự cởi mở về học thuât, hay nói sát hơn, là nhu cầu phát huy quyền tự do trong học thuật.

Thứ ba, về bộ máy nghiên cứu. Điều đáng mừng là gần đây, theo đề nghị của Bộ, Chính phủ đã cho lấy lại cái tên Viện Khoa học giáo dục thay cho tên Viện Chương trình và Chiến lược giáo dục, vốn chỉ thể hiện sự hợp nhất của hai viện trước đó mà khi sắp xếp về tổ chức đã đưa một số bộ phận về trường làm hạn chế phạm vi nghiên cứu của viện. Chủ trương của Chính phủ và của Bộ cho lấy lại tên Viện Khoa học giáo dục là sự khẳng định mạnh mẽ vai trò đầu não của Viện.

Để xứng đáng là đầu não, Viện cần tăng cường những bộ phận nghiên cứu về các môn khoa học có tính chất nền tảng như tâm lý học, đặc biệt là tâm lý lứa tuổi, về khoa học phát triển giáo dục, về triết lý giáo dục, về nguyên lý giáo dục, về giáo dục suốt đời, về kinh tế học giáo dục; đồng thời củng cố những bộ phận nghiên cứu các khoa học có tính chất công cụ, ứng dụng như xây dựng chương trình, phương pháp bộ môn, đo lường giáo dục, điều kiện đảm bảo chất lượng giáo dục, v.v... Là đầu não nhưng không thể biệt lập và đơn độc. Viện khoa học giáo dục phải phối hợp chặt chẽ với Học viện Quản lý giáo dục và các trường Đại học sư phạm, đại học giáo dục, để có những công trình nghiên cứu mở đường cho sự phát triển của giáo dục nước ta.

Cái khó hiện nay của Viện có lẽ là lực lượng nghiên cứu mỏng, phân tán, trong khi các vấn đề của giáo dục lại nhiều và phức tạp.

Sự cần thiết phải đổi mới tư duy giáo dục

Một vấn đề rất quan trọng đối với khoa học giáo dục, có tác dụng chi phối dẫn dắt, tạo nền cho công trình nghiên cứu, và tất nhiên cũng chi phối, dẫn dắt, tạo nền cho cả hoạt động thực tiễn về giáo dục, đó là triết lý giáo dục. Vì tầm quan trọng như vậy nên trước những lúng túng, bất cập trong lĩnh vực giáo dục, thời gian vừa rồi mới có ý kiến cho rằng chúng ta thiếu triết lý giáo dục.

Nếu quan niệm triết lý giáo dục là hệ thống lý luận phản ảnh sự nhận thức chung nhất đóng vai trò chỉ đạo hoạt động giáo dục... thì có lẽ không phải chúng ta không có triết lý giáo dục. Nhưng trước những đòi hỏi mới đối với sự nghiệp giáo dục, cần và có thể bổ sung, điều chỉnh triết lý giáo dục của chúng ta cho phù hợp, mà quan niệm về mục tiêu đào tạo là một nội dung tập trung và cụ thể.

65 năm qua, học sinh-sinh viên đã làm được gì?

Cùng nhìn lại 65 năm với những mốc son đáng nhớ và hướng tới các hoạt động kỷ niệm 65 năm.Ngày truyền thống học sinh, sinh viên và Hội sinh viên Việt Nam 9/1.

Chúng ta đều biết, ngay sau khi thành lập nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, xuất phát từ nhận thức "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu", Bác Hồ đã xác định, để giữ vững độc lập dân tộc, tự do và hạnh phúc cho nhân dân thì nhiệm vụ khẩn cấp của giáo dục là xây dựng hệ thống giáo dục bình dân nhằm "diệt giặc dốt". Bác cũng từng đặt kỳ vọng vào việc giáo dục thế hệ trẻ để đưa nước ta đến chỗ sách vai cùng cường quốc năm châu. Chính phủ ngay sau đó cũng đã xác định mục tiêu của nền giáo dục mới là: "Tôn trọng nhân phẩm, rèn luyện chí khí, phát triển tài năng" và khẳng định tính chất cơ bản của nền giáo dục là: "dân tộc, khoa học, đại chúng với tôn chỉ phụng sự lý tưởng quốc gia và dân chủ".

Cuộc cải cách giáo dục năm 1950, chủ yếu về giáo dục phổ thông, một lần nữa tái khẳng định tính chất dân tộc, khoa học, đại chúng với mục tiêu đào tạo những người "công dân lao động tương lai".

Khi đất nước được thống nhất, nhiệm vụ của nền giáo dục quốc dân đã được xác định lại là: "chăm sóc và giáo dục thế hệ trẻ ngay từ tuổi thơ ấu cho đến lúc trưởng thành, nhằm tạo ra cơ sở ban đầu rất quan trọng của con người Việt Nam mới, người lao động làm chủ tập thể và phát triển toàn diện". Để thực hiện điều đó, nguyên lý giáo dục là: "Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà trường gắn liền với xã hội". Đặc biệt, ngay từ thời kỳ đó, tư tưởng học tập thường xuyên và vai trò của giáo dục không chính quy đã được nhấn mạnh.

Sau Đại hội VI, trong quá trình đổi mới, cùng với việc tiếp tục theo duổi mục tiêu giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ và lược bỏ những tiêu chí mang tính ý chí luận (như đào tạo con người Việt Nam mới và làm chủ tập thể), đã có thêm những quan điểm mới về sứ mạng của giáo dục (nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài), về vai trò của giáo dục (cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển) cũng như xác định sự chia sẻ trách nhiệm giữa nhà nước và nhân dân (chủ trương xã hội hóa giáo dục và xác lập tư cách pháp nhân của nhà trường ngoài công lập).

 

Bà Nguyễn Thị Bình. Ảnh Xuân Trung

 

Tuy nhiên, những quan điểm mới có nhiều phần lâm vào tình trạnh chưa thực sự được quán triệt, còn dừng ở các văn kiện (như vai trò quốc sách hàng đầu của giáo dục) hoặc bị lệch lạc trong quá trình triển khai ( xã hội hóa giáo dục được nhấn mạnh về huy động nguồn lực và thậm chí giảm nhẹ vai trò của nhà nước).

Ngày nay, chúng ta lại bước vào một giai đoạn mới của phát triển đất nước. Giai đoạn thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa để trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 trong bối cảnh thế giới đi vào kinh tế tri thức. Giáo dục của ta đứng trước những yêu cầu mới cao hơn. Đó là thách thức rất lớn. Để xác định triết lý giáo dục, trước hết là mục tiêu giáo dục, cho hiện nay và cho tương lai 10 – 20 năm tới, cần có tổng kết sâu sắc về sự phát triển giáo dục trong ít nhất 10 năm qua; đồng thời xem xét hướng phát triển của giáo dục thế giới. UNESCO gần đây đã nêu ra bốn cột đỡ của giáo dục: học để biết, để làm, để làm người, để chung sống, có thể xem đấy là sự gợi ý rất quan trọng giúp chúng ta đổi mới tư duy giáo dục, hoàn thiện triết lý giáo dục, cũng như cụ thể hóa mục tiêu giáo dục của chúng ta.

Để đất nước ta tồn tại và phát triển trong bối cảnh thế giới ngày nay, phải nâng cao trí tuệ và năng lực của con người Việt Nam. Vì vậy, giáo dục không thể cứ như hiện nay mà cần phải có sự thay đổi căn bản và toàn diện, một sự bứt phá thực sự. Đấy chính là lý do khiến cho nhiều nhà giáo, nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục đề xuất phải cải cách giáo dục, với quan niệm, cải cách giáo dục là sự thay đổi căn bản, sâu sắc và toàn diện về mô hình phát triển và mục tiêu của cả hệ thống giáo dục, trái hẳn với cách đổi mới giáo dục mà chúng ta từng thực hiện trong suốt những năm vừa qua, vốn chỉ nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc bằng giải pháp tình thế, vừa không đồng bộ vừa thiếu hệ thống.

Tất nhiên trong cuộc thay đổi căn bản, sâu sắc, toàn diện như vậy, các nhà khoa học giáo dục phải là người đóng vai trò nòng cốt trong việc xây dựng luận cứ khoa học cho các chủ trương, chính sách về giáo dục.

Theo Giaoduc.net.vn

Có thể bạn quan tâm

Nên xem

Giải Grammy 2022 ấn định thời gian, địa điểm mới

Giải Grammy 2022 ấn định thời gian, địa điểm mới

Lễ trao giải Grammy 2022 sẽ được tổ chức tại MGM Grand Garden Arena ở Las Vegas vào ngày 3/4 tới. Trevor Noah sẽ tiếp tục đảm nhận vai trò ...
“Bắt mạch” thị trường bất động sản cận Tết Nguyên đán 2022

“Bắt mạch” thị trường bất động sản cận Tết Nguyên đán 2022

Chia sẻ với PV, nhiều môi giới khẳng định, càng sát Tết Nguyên đán, lượng giao dịch càng ít đi. Ngược lại, lượng cung ở nhiều phân khúc bất động ...
Microsoft sắp ra mắt smartphone 3 màn hình?

Microsoft sắp ra mắt smartphone 3 màn hình?

Mới đây, Microsoft đã tiết lộ bằng sáng chế mô tả 1 chiếc smartphone sở hữu 3 màn hình riêng biệt và được nối với nhau bằng hệ thống bản ...
Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty AstraZeneca Việt Nam

Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty AstraZeneca Việt Nam

(LĐTĐ) Chiều 19/01, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tiếp xã giao Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty AstraZeneca Việt Nam và các thị trường châu Á ...
Cần cơ chế, chính sách để phát huy các giá trị văn hóa của quận Hoàn Kiếm

Cần cơ chế, chính sách để phát huy các giá trị văn hóa của quận Hoàn Kiếm

(LĐTĐ) Chiều 19/1, tại quận Hoàn Kiếm, Tổ công tác xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) của Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội tổ chức tọa đàm ...
Hà Nội: Thực hiện tốt các mục tiêu về an sinh xã hội

Hà Nội: Thực hiện tốt các mục tiêu về an sinh xã hội

(LĐTĐ) Năm 2021, trong điều kiện dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng nặng nề, toàn ngành Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) Hà Nội ...
Hà Tĩnh: Trao 1.457 suất quà Tết cho người nghèo

Hà Tĩnh: Trao 1.457 suất quà Tết cho người nghèo

(LĐTĐ) Chiều 19/1, Liên đoàn Lao động tỉnh Hà Tĩnh, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện Can Lộc đã trao 1.457 suất quà Tết cho các hoàn cảnh khó khăn ...

Tin khác

Huyện Gia Lâm: Xe chở cát có dấu hiệu quá khổ, quá tải ngày đêm “băm nát” đê sông Hồng

Huyện Gia Lâm: Xe chở cát có dấu hiệu quá khổ, quá tải ngày đêm “băm nát” đê sông Hồng

(LĐTĐ) Những ngày cuối năm, hàng trăm xe tải chở cát được gắn logo, tên công ty có dấu hiệu quá khổ, quá tải rầm rộ ngày đêm đua nhau “băm nát” đê sông Hồng đoạn qua địa bàn huyện Gia Lâm (thành phố Hà Nội), hướng về một công trình lớn đang thi công trên địa bàn tỉnh Hưng Yên. Điều đáng nói, mặc dù hàng trăm xe tải chở cát ngang nhiên chạy cả ngày lẫn đêm, nhưng dường như không thấy lực lượng chức năng xử lý, hoặc nếu có chỉ như “bắt cóc bỏ đĩa”.
Chủ động bảo đảm trật tự an toàn giao thông

Chủ động bảo đảm trật tự an toàn giao thông

(LĐTĐ) Trong bối cảnh Tết Nguyên đán Nhâm Dần 2022 cận kề, đơn vị quản lý, khai thác bến xe cho biết đã lên kế hoạch tăng cường phương tiện nhằm phục vụ cho việc đi lại của hành khách. Cùng với đó, lực lượng chức năng như Cảnh sát giao thông, Thanh tra Sở Giao thông Vận tải (GTVT) Hà Nội cũng đã sẵn sàng các phương án tăng cường kiểm tra, xử phạt vi phạm cũng như phân luồng tuyến, đảm bảo giao thông an toàn.
Cận Tết xe khách liên tỉnh vẫn... ế

Cận Tết xe khách liên tỉnh vẫn... ế

Lần đầu tiên trong lịch sử, thị trường vé Tết của cả 3 loại hình dịch vụ vận tải hành khách là đường sắt, đường bộ và đường hàng không cùng “rủ nhau” ế ẩm. Trong đó, thê thảm nhất có lẽ là xe khách liên tỉnh.
Đảm bảo an toàn giao thông dịp Tết Nguyên đán

Đảm bảo an toàn giao thông dịp Tết Nguyên đán

(LĐTĐ) Mặc dù lượng hành khách được dự báo không đạt như mong muốn, song theo lãnh đạo các Bến xe Giáp Bát, Nước ngầm, Yên Nghĩa… đều đã có kế hoạch dự phòng tăng chuyến, cũng như chuẩn bị các phương án sẵn sàng cho đợt cao điểm Tết, nỗ lực cao nhất để đảm bảo nhu cầu đi lại của người dân.
Chú trọng công tác phòng, chống dịch trên các phương tiện giao thông

Chú trọng công tác phòng, chống dịch trên các phương tiện giao thông

(LĐTĐ) Trong bối cảnh dịch bệnh đang có nhiều diễn biến phức tạp, vấn đề bảo đảm trật tự an toàn giao thông dịp cận Tết Nguyên đán là ưu tiên hàng đầu của các cơ quan chức năng khi mà nhu cầu đi lại trong kỳ nghỉ Tết sẽ gia tăng. Với lực lượng Thanh tra Sở Giao thông vận tải (GTVT) Hà Nội cũng không ngoại lệ. Để đảm bảo các yêu cầu công tác, Thanh tra Sở GTVT Hà Nội đã chủ động lên kế hoạch bố trí lực lượng tuần tra, kiểm tra nhằm giữ an ninh trật tự, đảm bảo an toàn giao thông, xử lý các phương tiện vận tải hành khách, hàng hóa vi phạm các quy định về phòng chống dịch Covid-19.
Khánh thành Dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông, đón hành khách thứ 1 triệu

Khánh thành Dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông, đón hành khách thứ 1 triệu

(LĐTĐ) Sáng 13/1, tại Hà Nội, Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) phối hợp với Ủy ban nhân dân (UBND) Thành phố Hà Nội, Đại sứ quán nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa tại Việt Nam tổ chức Lễ khánh thành Dự án đường sắt đô thị Hà Nội, tuyến Cát Linh - Hà Đông.
Quốc hội thông qua Nghị quyết đầu tư xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông

Quốc hội thông qua Nghị quyết đầu tư xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông

(LĐTĐ) Chiều 11/1, với 93,99% đại biểu tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025.
Đảm bảo an toàn cháy nổ để người dân vui xuân đón Tết

Đảm bảo an toàn cháy nổ để người dân vui xuân đón Tết

(LĐTĐ) Để có một cái Tết an toàn, yên bình cho người dân, quận Ba Đình, Hà Nội, đã chỉ đạo tăng cường công tác phòng cháy chữa cháy (PCCC) trong dịp Tết với nhiều phương án, biện pháp cụ thể, sát thực nhằm bảo vệ tính mạng và tải sản cho người dân.
Quận Hoàn Kiếm ra quân đảm bảo trật tự đô thị và Lễ hội Xuân 2022

Quận Hoàn Kiếm ra quân đảm bảo trật tự đô thị và Lễ hội Xuân 2022

(LĐTĐ) Sáng 10/1, quận Hoàn Kiếm tổ chức Lễ ra quân đảm bảo trật tự đô thị, trật tự an toàn giao thông, vệ sinh môi trường năm 2022 và đợt cao điểm đảm bảo trật tự an toàn giao thông Tết Nguyên đán Nhâm Dần, Lễ hội Xuân năm 2022.
Vượt đại dịch Covid-19, Transerco từng bước phục hồi sản xuất kinh doanh

Vượt đại dịch Covid-19, Transerco từng bước phục hồi sản xuất kinh doanh

(LĐTĐ) Dịch Covid-19 bùng phát đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến toàn bộ đời sống kinh tế xã hội, trước ảnh hưởng từ dịch, Tổng Công ty Vận tải Hà Nội (Transerco) đã chủ động xây dựng các phương án sản xuất kinh doanh bám sát diễn biến thực tế. Năm 2022, Transerco đặt chỉ tiêu doanh thu tăng trưởng trên 15% so với năm 2021, nỗ lực cao nhất đảm bảo việc làm, thu nhập cho cán bộ, công nhân viên.
Xem thêm
Phiên bản di động